معتمدیزاده: کمیسیون اصل ۹۰ انحصار نگهداری طلای پلتفرمهای آنلاین را از رئیس کل بانک مرکزی پیگیری میکند.
آتریسا سپهربان: در ماههای اخیر، موضوع نحوه نگهداری ذخایر طلای پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا به یکی از دغدغههای مهم کاربران، کارشناسان اقتصادی و حتی نمایندگان مجلس تبدیل شده است. طبق رویه فعلی، تمامی ذخایر فیزیکی طلای این پلتفرمها در بانک کارگشایی نگهداری میشود؛ موضوعی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، میتواند تبعات اقتصادی، امنیتی و حتی پدافندی به همراه داشته باشد.
درواقع بازار طلای آنلاین ایران که در ماههای اخیر به یکی از اصلیترین پناهگاههای سرمایهگذاری برای میلیونها ایرانی تبدیل شده، این روزها با معمایی پیچیده روبهرو است. ماجرا از نیمه سال گذشته آغاز شد؛ جایی که مصوبه هیئت وزیران در آبان ۱۴۰۴، الزامی منطقی و بهموقع به نظر میرسید. بر این اساس، پلتفرمهای خرید و فروش طلای آنلاین موظف شدند موجودی فیزیکی خود را در خزانههای مورد تایید بانک مرکزی نگهداری کنند تا از خالیفروشی و فعالیتهای سفتهبازانه جلوگیری شود.
اما اجرای این سیاست، مسیری کاملاً متفاوت از آنچه در ابتدا پیشبینی میشد، پیموده است. آنچه قرار بود شبکهای از خزانههای چندگانه و پراکنده باشد، در عمل به تمرکز انحصاری تمام ذخایر طلای کاربران در یک خزانه خاص انجامیده است. این تمرکز یکجانبه، پرسشهای جدی درباره مسیر تصمیمگیری اجرایی و نظارتی ایجاد کرده است.نکته قابل تامل آنکه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در تاریخ سوم اسفند ۱۴۰۴، طی یک درخواست رسمی از بانک مرکزی خواسته بود تا حداقل پنج خزانه معتبر دیگر را به فهرست خزانههای مورد تایید اضافه کند. اما با گذشت ماهها از آن تاریخ، بانک مرکزی هنوز اقدامی در این جهت انجام نداده است. این سکوت و تاخیر، جای پرسشهای زیادی درباره انگیزهها و اولویتهای نظارتی باقی میگذارد.
در همین رابطه، محمد معتمدیزاده عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار هفتصبح با اشاره به جلسات متعدد این کمیسیون با مسئولان اقتصادی کشور، گفت: «ما بارها در جلساتی که با رئیس کل بانک مرکزی و همچنین وزیر امور اقتصادی و دارایی داشتیم، بر این موضوع تاکید کردهایم که نباید در هیچ بخشی انحصار ایجاد شود. فرقی هم نمیکند این انحصار مربوط به کدام بانک یا مجموعه باشد؛ اصل موضوع این است که باید امکان استفاده از همه ظرفیتهای کشور فراهم شود.»
وی با اشاره به نامه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز به بانک مرکزی برای معرفی چند بانک دیگر جهت نگهداری ذخایر طلا افزود: «این مطالبه کاملاً منطقی، کارشناسی و در راستای منافع مردم است. از منظر پدافند غیرعامل هم صحیح نیست که تمام ذخایر طلای مرتبط با پلتفرمهای آنلاین فقط در یک بانک نگهداری شود. اگر خدایی نکرده مشکلی برای آن مجموعه پیش بیاید، کل بازار دچار بحران و بیاعتمادی خواهد شد.» عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس با نگاهی به مشکلات نگهداری انحصاری طلا ادامه داد: «وقتی تمام فرآیند نگهداری، تحویل و تسویه طلا به یک مجموعه وابسته میشود، عملاً یک گلوگاه خطرناک شکل میگیرد. این موضوع نهتنها از نظر اقتصادی، بلکه از منظر امنیتی هم قابل دفاع نیست. در شرایطی که کشور با تهدیدات متنوع سایبری، امنیتی و حتی بحرانهای احتمالی مواجه است، تمرکز داراییهای مردم در یک نقطه تصمیم درستی نیست.»
معتمدیزاده همچنین به نارضایتی برخی کاربران از روند تحویل فیزیکی طلا اشاره کرد و گفت: «یکی از پیامدهای طبیعی انحصار، کاهش کیفیت خدمات و ایجاد نارضایتی عمومی است. امروز بخشی از مردم نسبت به روند تحویل فیزیکی طلا گلایه دارند و این نشان میدهد که باید فضای رقابتی و نظارت همزمان در این حوزه تقویت شود.» وی تاکید کرد: «نظر مجلس و بهویژه کمیسیون اصل ۹۰ همواره این بوده که با یک نظارت دقیق و قوی، از ظرفیت همه بانکها و حتی بخش خصوصی دارای صلاحیت استفاده شود. اگر مجموعهای دارای پشتوانه، اعتبار و تضمین کافی است، چرا نباید بتواند در این فرآیند مشارکت داشته باشد؟»
این نماینده مجلس با اشاره به ضعف سیاستگذاری بانک مرکزی بیان کرد: «بانک مرکزی باید نسبت به این مطالبه کارشناسی تمکین کند و زمینه را برای حضور چند بانک در حوزه نگهداری ذخایر طلای پلتفرمهای آنلاین فراهم سازد. توزیع ریسک، افزایش امنیت داراییهای مردم و جلوگیری از شکلگیری انحصار، مطالبه جدی مجلس و مردم است.»معتمدیزاده با اشاره به ادامه پیگیریهای مجلس در این زمینه گفت: «کمیسیون اصل ۹۰ این موضوع را رها نخواهد کرد و حتماً در جلسات آتی با رئیس کل بانک مرکزی، مسئله رفع انحصار و استفاده از ظرفیت سایر بانکها را پیگیری میکنیم. اعتقاد ما این است که هرجا انحصار شکل بگیرد، هم حقوق مردم آسیب میبیند و هم کیفیت خدمات کاهش پیدا میکند؛ بنابراین باید با نظارت دقیق، فضای رقابتی سالم و امنی برای مردم و فعالان این حوزه ایجاد شود.»
خزانه طلای آنلاین به نقطه آسیبپذیر انحصار تبدیل میشود
کارشناسان پدافند غیرعامل و امنیت اقتصادی سالهاست نسبت به خطر تمرکز داراییهای گسترده مردم در یک نقطه واحد هشدار میدهند. سناریوها روشن است: هرگونه اختلال عملیاتی، مشکل فنی، حادثه یا بحران در آن خزانه واحد، میتواند کل بازار آنلاین طلا را یکشبه فلج کند و اعتماد میلیونها کاربر را که سرمایههای خود را در این بسترها نگهداری میکنند، به طور جبرانناپذیری خدشهدار نماید.
برای درک عمق ماجرا، باید به اکوسیستم یک نهاد بزرگ بانکی نگاه کرد. این نهاد، افزون بر در اختیار داشتن خزانه تخصصی طلا که اکنون به گلوگاه اصلی بازار تبدیل شده، از طریق پیامرسان و اپلیکیشنهای خود نیز مستقیماً وارد عرصه فروش و سرمایهگذاری طلای دیجیتال شده است. گزارشها و تجربیات کاربران حاکی از آن است که تبلیغات پلتفرمهای رقیب در بستر همین پیامرسان با محدودیتهای گسترده مواجه شده و عملاً فضا به نفع سرویسهای وابسته به همان گروه بانکی ساماندهی شده است.
این همافزایی، بازار را به سمت انحصاری تمامعیار سوق داده است. پلتفرمهای مستقل برای رعایت مقررات و ادامه فعالیت، ناچار به همکاری با همان خزانه واحد هستند، در حالی که سرویسهای وابسته به آن نهاد بانکی از تسهیلات ویژه و دسترسی آسانتری برخوردارند. رقابت در این میدان، به هیچ وجه برابر نیست. الگوی حاکم بر این فرآیند، بیش از آنکه یک تصمیم فنی صرف برای نظارت و شفافیت باشد، ریشه در نگاه اجرایی خاصی دارد که اولویت را به کنترل متمرکز و سادهسازی نظارت میدهد و مفاهیمی چون رقابت سالم و پراکندهسازی ریسک را در حاشیه قرار میدهد.
نتیجه این رویکرد اما در میدان عمل قابل لمس است: گزارشهای گسترده از کندی تحویل فیزیکی طلا، گلایههای فراوان کاربران از کیفیت خدمات و نگرانیهای جدی امنیتی به ویژه با توجه به سابقه حوادث مشابه در خزانههای بانکی در گذشته. اکنون بانک مرکزی در نقطه تصمیمگیری حساسی قرار دارد. دو راه پیش روست؛ نخست، گسترش فهرست خزانههای مورد تایید و بازگرداندن رقابت سالم و پراکندهسازی ریسک دارایی میلیونها ایرانی.
دوم، تداوم وضع موجود که به نظر میرسد بخشی از استراتژی بلندمدت برای شکلدهی به بازار تحت سیطره بازیگران خاص باشد. شفافسازی در این زمینه، دیگر یک مطالبه تشریفاتی نیست. بازار طلای آنلاین به عنوان یکی از مهمترین پناهگاههای تورمی مردم در سالهای اخیر، نقشی حیاتی در معیشت و امنیت سرمایهای میلیونها خانوار ایرانی پیدا کرده است. اینکه این بازار به سمت انعطافپذیری، تابآوری و رقابت حرکت کند یا در دام انحصار و آسیبپذیری بیشتر گرفتار بماند، به تصمیماتی بستگی دارد که همین امروز در حال اتخاذ شدن است.
