پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
بازسازی پساجنگ باید با رویکرد زیستمحیطی و پایدار انجام شود تا از بحرانهای آینده جلوگیری و منابع طبیعی حفظ شود.
شهلا رضایی: در حالی که گرد و غبار ناشی از درگیریهای نظامی در حال فرو نشستن است، ایران با یکی از بزرگترین چالشهای تاریخ معاصر خود در حوزه بازسازی روبهروست. اما این بار، سخن تنها بر سر خشت و گل و آهن نیست؛ بلکه بحث بر سر آیندهای است که یا در میان آوارهای آلوده دفن میشود و یا از میان آنها، با رویکردی نوین و پایدار، جوانه میزند.
ابوعلی گلزاری، عضو شورای راهبردی سازمان حفاظت محیطزیست، معتقد است که بازسازی مدارس، بیمارستانها و واحدهای مسکونی تخریب شده در جنگ تحمیلی سوم، باید نقطهعطفی در سیاستهای توسعهای کشور باشد. او تأکید دارد که بحرانهای پیشین محیطزیستی ما مانند آلودگی آب، هوا و خاک، اکنون تحت تأثیر شرایط جنگی به مرحلهای بحرانیتر رسیدهاند و بازگشت به مسیرهای قدیمی بازسازی، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز و فردای کشور نخواهد بود.
آمارها تکاندهنده است؛ تخریب حدود ۱۰۰ هزار واحد مسکونی، تنها یک خسارت ساختمانی ساده نیست، بلکه به معنای انباشت نزدیک به ۱۰ میلیون تن نخاله ساختمانی است که اکنون بر سینه زمین سنگینی میکند. ابوعلی گلزاری، عضو شورای راهبردی سازمان حفاظت محیطزیست هشدار میدهد که این پسماندها به دلیل آلودگی به مواد شیمیایی، بقایای مواد منفجره و روغنهای صنعتی، ماهیتی کاملاً متفاوت از زبالههای ساختمانی عادی دارند.
مدیریت این حجم عظیم از آوار، یک عملیات لجستیکی بیسابقه را میطلبد؛ چرا که تنها برای جابهجایی این آوارها، به ناوگانی متشکل از ۲۰۰ هزار کامیون نیاز است. رها کردن این پسماندهای آلوده در طبیعت یا دفن غیراصولی آنها، میتواند تیر خلاصی بر پیکر نیمهجان سفرههای آب زیرزمینی و سلامت خاک ایران باشد. از این رو، اولین گام در بازسازی سبز، مدیریت هوشمندانه و علمی این میراث سهمگین است تا تهدید فعلی به فرصتی برای بازیافت و بازتولید مصالح تبدیل شود.
نگاهی به تاریخ جهان نشان میدهد که نادیده گرفتن محیطزیست در دوران پس از جنگ، چه هزینههای گزافی را به ملتها تحمیل کرده است. کشورهایی مانند آلمان و ژاپن در سالهای آغازین بازسازی پس از جنگ جهانی دوم، تمام توان خود را صرف توسعه صنعتی و ساختوسازهای سریع کردند، اما دیری نپایید که فجایع زیستمحیطی گریبان آنها را گرفت.
آلودگی فاجعهبار رودخانه راین در آلمان و بروز بیماری مرگبار «میناماتا» در ژاپن که ناشی از آلودگیهای صنعتی بود، نشان داد که توسعه بدون در نظر گرفتن طبیعت، در نهایت به بنبست سلامت و اقتصاد منجر میشود. گلزاری تأکید میکند که ایران نباید این مسیر اشتباه را تکرار کند. اگر بازسازیها صرفاً با هدف بازگشت به وضعیت پیش از جنگ و بدون رعایت استانداردهای سبز انجام شود، نهتنها نابرابریهای اجتماعی تشدید میشود، بلکه آسیبهای اقتصادی ناشی از تخریب محیطزیست، بودجههای آینده کشور را بلعیده و سلامت نسلهای آتی را به خطر میاندازد.
رویکرد «سبز» در بازسازی مدارس، بیمارستانها و خانهها، به معنای استفاده از استانداردهایی است که کمترین اصطکاک را با طبیعت داشته باشند. این یعنی بیمارستانهای جدید باید به پیشرفتهترین سیستمهای مدیریت پسماند مجهز شوند و مدارس و واحدهای مسکونی با رویکرد بهینهسازی مصرف انرژی و آب بنا گردند.
این عضو شورای راهبردی محیطزیست معتقد است که بازسازی نباید صرفاً معنای فیزیکی داشته باشد، بلکه باید همراه با توسعه پایدار باشد. تجربه کشور رواندا پس از بحرانهای داخلی عمیق، الگوی مناسبی است؛ جایی که اصلاحات محیطزیستی از جمله ممنوعیت پلاستیکهای یکبار مصرف، به بخشی از هویت نوین و پیشروی این کشور در دوران بازسازی تبدیل شد. ایران نیز امروز نیازمند چنین تغییر پارادایمی است تا محیطزیست را از یک موضوع حاشیهای به اولویت اول فرآیند بازسازی تبدیل کند.
برای دستیابی به این هدف بزرگ، تقویت تعاملات اجتماعی و بینالمللی و بهرهگیری از ظرفیت نخبگان و متخصصان حوزه محیطزیست اجتنابناپذیر است. توسعه پایدار در ایران پساجنگ، زمانی محقق میشود که در هر پروژه عمرانی، یک پیوست زیستمحیطی دقیق ضمیمه شده باشد. استفاده از تکنولوژیهای نوین برای تصفیه خاکهای آلوده و بازیافت ۱۰ میلیون تن نخاله ساختمانی، میتواند فشار بر منابع طبیعی و معادن را کاهش داده و چرخههای اقتصادی جدیدی را ایجاد کند.
گلزاری در پایان بر این نکته کلیدی پافشاری میکند که تقویت مشارکتهای مردمی و بهرهگیری از دانش متخصصان، تنها راهی است که میتواند تضمین کند آلودگیهای آب، خاک و هوا در آینده گریبانگیر شهرهای ما نخواهد شد. بازسازی سبز، در واقع عهدی است با آیندگان تا از میان ویرانیهای امروز، سرزمینی آبادتر، تابآورتر و سالمتر برای زندگی بنا کنیم؛ سرزمینی که در آن توسعه و طبیعت، دیگر در مقابل هم نیستند، بلکه مکمل یکدیگر برای حیات پایدار ایرانیان خواهند بود.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا