دور جدید مذاکرات میان ایران و آمریکا، بدون پیششرط و با حضور عباس عراقچی و استیو ویتکوف، واکنش شدید اسرائیل را برانگیخت. ژاکوب ناگل، ژنرال بازنشسته و مشاور امنیت ملی پیشین اسرائیل، این رویکرد را اشتباه استراتژیک دانسته و خواستار توقف کامل برنامه هستهای ایران پیش از هرگونه توافق شده است. آیا این اختلافات در مواضع آمریکا به امنیت خاورمیانه آسیب خواهد زد؟
به گزارش سرمایه فردا،روز شنبه گذشته، دور جدیدی از مذاکرات میان ایران و ایالات متحده در عمان برگزار شد. این مذاکرات که با حضور عباس عراقچی وزیر خارجه ایران و استیو ویتکوف نماینده رئیسجمهور دونالد ترامپ انجام شد، بدون پیششرط آغاز شد و باعث واکنشهای مختلفی در صحنه بینالمللی شد. اسرائیل، یکی از منتقدان اصلی این مذاکرات، نگرانی خود را از سیاستهای جدید آمریکا آشکار کرده است.
در مقالهای منتشرشده در جروزالم پست، ژاکوب ناگل، ژنرال بازنشسته و مشاور امنیت ملی پیشین اسرائیل، با ارائه تحلیلهای دقیق، به ضرورت رویکرد سختگیرانهتر آمریکا در برابر ایران پرداخت. وی معتقد است که مذاکرات بدون پیششرط اشتباه استراتژیک محسوب میشود و تأکید دارد که اسرائیل باید برای اقدام مستقل آماده باشد.
مواضع متناقض در تیم ترامپ
هرچند دونالد ترامپ در سخنان خود بر پایان کامل برنامه هستهای ایران تأکید کرده است، اما اظهارات ویتکوف پیش از جلسه، که صرفاً بر نظارت و غنیسازی محدود اورانیوم برای اهداف غیرنظامی متمرکز بود، باعث ایجاد شکافهایی در مواضع آمریکا شده است. این اختلافنظرها، انتقاد برخی مقامات ارشد آمریکایی مانند مشاور امنیت ملی مایک والتز، سناتور لیندسی گراهام و تام کاتن را به دنبال داشته است.
نگرانی اسرائیل از سیاستهای جدید
اسرائیل، بهویژه در دیدار اخیر نتانیاهو با ترامپ، خواستههایی صریح مطرح کرده است، از جمله برچیدن کامل برنامه هستهای ایران. ژاکوب ناگل در مقاله خود سه خواسته اصلی اسرائیل برای تضمین امنیت منطقه را مطرح کرده است:
- توقف تولید مواد شکافتپذیر: ایران باید تمام ذخایر اورانیوم غنیشده و تأسیسات سانتریفیوژ خود را نابود کند.
- متوقف کردن توسعه سلاحهای هستهای: فعالیتهای مرتبط با طراحی و توسعه سیستمهای تسلیحات هستهای باید افشا و تعطیل شوند.
- برچیدن برنامه موشکی: موشکهای بالستیکی که قابلیت حمل کلاهک هستهای دارند، باید از بین بروند.
چالشها و خطرات مذاکرات بدون پیششرط
ناگل تأکید دارد که ورود به مذاکرات بدون الزام ایران به پذیرش پیششرطهای سختگیرانه، میتواند به توافقی منجر شود که به نفع ایران و به ضرر امنیت منطقه باشد. تجربه توافق برجام نیز نشان داد که مذاکرات بدون تدوین دقیق خواستهها، صرفاً مسیر ایران برای دستیابی به سلاح هستهای را هموار میکند.
وی همچنین درباره پیشنهادهای «اقدامات اعتمادساز» مانند رقیقسازی اورانیوم غنیشده یا خروج آن از ایران هشدار میدهد و معتقد است که چنین اقداماتی بیاثر بوده و به ایران فرصت میدهد تا برای تقویت زیرساختهای نظامی خود زمان بخرد.
نقش روسیه در مذاکرات
عباس عراقچی برای دیدار با پوتین به روسیه سفر کرده تا حمایت این کشور را برای مواضع تهران جلب کند. روسیه با تأکید بر راهحلهای دیپلماتیک، احتمالاً امتیازاتی به ایران خواهد داد که میتواند برای امنیت جهانی خطرناک باشد. اسرائیل معتقد است که این مذاکرات در چنین شرایطی نمیتواند نتیجهبخش باشد.
اقدامات اسرائیل در مواجهه با تهدید هستهای
ناگل در مقاله خود از اسرائیل خواسته است تا برای مقابله مستقل با تهدید هستهای ایران آماده باشد. وی تأکید دارد که این کشور باید اولویتهای خود را بر نابودی تأسیسات غنیسازی مانند نطنز و فردو، ذخایر اورانیوم با غنای بالا و مراکز تحقیقاتی زیرزمینی متمرکز کند.
وی همچنین تأکید دارد که مسائل مربوط به حمایت ایران از تروریسم منطقهای و توسعه موشکهای متعارف، باید از طریق کانالهای جداگانه پیگیری شوند تا تمرکز از موضوع هستهای منحرف نشود.
هنوز راه درازی تا رسیدن به یک توافق جامع باقیست. ترامپ که توافق هستهای سال ۲۰۱۵ را «بدترین توافق تاریخ» میدانست، اکنون به دنبال توافقی سختگیرانهتر است. اما کارشناسان تأکید دارند که رسیدن به چنین توافقی، در مدتزمان کوتاه مورد نظر ترامپ، بسیار دشوار است.
در این میان، اسرائیل نگران است. نتانیاهو بهطور رسمی نمیتواند با مذاکراتی که ترامپ آغاز کرده مخالفت کند، اما خواهان «مدل لیبی» برای ایران است؛ یعنی نابودی کامل تأسیسات هستهای با نظارت و اجرای آمریکا. در حالیکه نشانهها حاکی از آن است که آمریکا بهدنبال محدودسازی برنامه غنیسازی اورانیوم است، نه نابودی کامل آن.
برخی تحلیلگران احتمال میدهند توافقی موقت و محدود حاصل شود که هم فشار نظامی را کاهش دهد و هم به ایران فرصت بدهد از فشار تحریمها اندکی نفس بکشد؛ توافقی که ترامپ بتواند آن را بهعنوان یک پیروزی دیپلماتیک در پرونده خود ثبت کند.
در نهایت، نتیجه این مذاکرات نهتنها بر آینده برنامه هستهای ایران تأثیرگذار خواهد بود، بلکه میتواند توازن قدرت منطقهای را نیز دگرگون کند. باید دید که آیا این «سیگنالهای مثبت» به توافقی ملموس منجر میشوند یا نه.
جمعبندی
ژاکوب ناگل در پایان مقاله خود از ایالات متحده خواسته است تا با جدیت بیشتری به مذاکرات با ایران بپردازد و خواستههای مشخصی را پیش از ورود به گفتگوها تعیین کند. وی معتقد است که اسرائیل باید آماده باشد تا در صورت نیاز، بهصورت مستقل وارد عمل شود و تهدیدهای هستهای ایران را از میان ببرد.
این تحلیل، درسهایی مهم درباره اهمیت تعیین خواستههای مشخص و رویکرد سختگیرانه در برابر ایران ارائه میدهد و نشاندهنده نگرانیهای عمیق اسرائیل درباره تأثیرات احتمالی این مذاکرات بر امنیت منطقه است.
