برای روشن شدن موضوع، فرض کنید صندوقی سهامی با ارزش هزار میلیارد تومان دارید که تمام دارایی آن سهام است. در روزی که بازار سهام سه درصد رشد می‌کند، ارزش صندوق نیز باید به همان میزان افزایش یابد. اما اگر مدیر صندوق در همان روز صدور جدید بزند و هزار میلیارد تومان نقدینگی تازه وارد کند، ترکیب صندوق تغییر می‌کند: نیمی سهام و نیمی نقد. در نتیجه، روز بعد که بازار دوباره سه درصد رشد کند، صندوق تنها حدود یک و نیم درصد رشد خواهد داشت. این یعنی دارندگان قدیمی صندوق بخشی از سود خود را از دست می‌دهند و عملاً زیان می‌بینند. اگر این روند ادامه یابد و صندوق بارها صدور جدید بزند، سهم سهام در کل دارایی صندوق کمتر و کمتر می‌شود و رشد بازار دیگر به‌طور کامل به صندوق منتقل نمی‌گردد.

این پدیده محدود به صندوق‌های سهامی نیست. در صندوق‌های کالایی مانند زعفران یا طلا نیز دیده شده است. برای مثال، در دوره‌ای که قیمت زعفران ۵۰ درصد رشد کرد، برخی صندوق‌های زعفران به دلیل صدورهای متعدد و ناتوانی در خرید کالای پایه، هیچ رشدی نکردند. یا در صندوق‌های طلا، وقتی بازار در صف خرید است و امکان خرید طلا وجود ندارد، صدورهای جدید باعث می‌شود صندوق به‌جای صندوق طلا، بیشتر شبیه صندوق درآمد ثابت شود؛ زیرا نقدینگی تازه به‌جای خرید طلا در سپرده بانکی باقی می‌ماند.

راه تشخیص این تخلف، بررسی امیدنامه صندوق‌هاست. هر صندوق موظف است حداقل درصدی از دارایی‌های خود را در دارایی پایه نگه دارد: برای صندوق‌های سهامی معمولاً ۷۰ درصد، برای صندوق‌های کالایی حدود ۷۰ درصد و برای صندوق‌های درآمد ثابت نزدیک به ۹۰ درصد. اگر این کف رعایت نشود و سهم دارایی پایه کاهش یابد، نشانه‌ای از رقیق شدن دارایی‌هاست.

در نهایت باید توجه داشت که چنین اقداماتی نه‌تنها غیراخلاقی و غیرقانونی است، بلکه اعتبار صندوق را نیز در بلندمدت از بین می‌برد. سرمایه‌گذاران بازار به‌سرعت صندوق‌های متخلف را شناسایی می‌کنند و اعتماد به آن‌ها از دست می‌رود. بنابراین، مدیران صندوق‌ها اگر به دنبال بقای بلندمدت هستند، باید سالم و شفاف کار کنند، به سود منطقی قانع باشند و از طمع برای بزرگ‌نمایی کوتاه‌مدت پرهیز کنند.

برای سرمایه‌گذاران نیز توصیه می‌شود پیش از خرید واحدهای صندوق، امیدنامه آن را مطالعه کنند و ترکیب دارایی‌ها را بررسی نمایند تا گرفتار رقیق شدن دارایی‌ها نشوند. هرچه بازار سرمایه شفاف‌تر و کاراتر عمل کند، سود آن به همه فعالان خواهد رسید. هدف از طرح این مباحث نیز کمک به ارتقای کیفیت بازار و کاهش تخلفات است تا روزی برسد که چنین مواردی دیگر در بازار مشاهده نشود.