تحسین معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده از برنامه‌ها و اقدامات مدیر عامل سازمان منطقه آزاد چابهار در گزارش رسمی سفرشان حاوی این پیام است که  مدیریت بومی، اگر ابزار و اختیار کافی داشته باشد، می‌تواند حتی محروم‌ترین مناطق را به قطب توسعه تبدیل کند.

به گزارش سرمایه فردا، اواخر اسفند ماه ۱۴۰۴، زهرا بهروز آذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، به چابهار سفر کرد. مقصد، منطقه آزادی بود که سال‌ها در محرومیت و رکود دست‌وپنجه نرم می‌کرد، اما این بار قرار بود تصویر دیگری از آن دیده شود. او در حاشیه همایش صنایع خلاق در چابهار، نه فقط از کارآفرینان و زنان فعال منطقه بازدید کرد، بلکه پای صحبت  مدیرعامل منطقه آزاد نشست که بومی همین منطقه است و ریشه در خاک و مردمش دارد. پس از بازگشت، در گزارش رسمی خود به رئیس‌جمهور، نه از مشکلات تکراری، که از یک تحول واقعی نوشت. به گفته معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، منطقه آزاد چابهار مدیون مدیریت بومی، هماهنگی نهادی و جذب سرمایه‌های محلی و خارجی است.

یکی از نخستین نکاتی که معاون رئیس‌جمهور در گزارش خود به آن اشاره کرده، چیزی است که در بسیاری از مناطق آزاد ایران کم‌یاب است؛ هماهنگی کامل میان فرماندار شهرستان و مدیرعامل سازمان منطقه آزاد. عادل آذر این همسویی را «زمینه‌ساز تصمیم‌گیری سریع‌تر و اجرای پروژه‌ها با اصطکاک کمتر» توصیف کرده چون رابطه احترام‌آمیز و کارشناسی، مانع از شکل‌گیری دوگانگی‌های مدیریتی رایج در برخی مناطق شده است. درواقع وقتی دو نهاد موازی به جای رقابت، مکمل هم عمل کنند، حل مسئله در سطح محلی با پشتوانه مشترک پیش می‌رود و پروژه‌های عمرانی و اقتصادی دیگر قربانی بروکراسی‌های موازی نمی‌شوند.

مدیر بومی، سرمایه اجتماعی زنده

اما برگ برنده چابهار در این دوره، کسی است که سکان مدیریت منطقه را در دست گرفته. محمد سعید اربابی، متولد خود چابهار و یکی از معتمدین محلی است. معاون رئیس‌جمهور در گزارش خود تأکید کرده که «بومی بودن مدیر منطقه آزاد، یک مزیت کلیدی و غیرقابل چشم‌پوشی است».

به گفته بهروز آذر، این مدیر هم جغرافیا را می‌شناسد، هم ظرفیت‌های اقتصادی-اجتماعی منطقه را، و مهم‌تر از همه، شبکه انسانی منطقه را – از خیرین و سرمایه‌گذاران محلی گرفته تا سرداران طوایف و نخبگان اجتماعی. این شناخت میدانی، باعث شده تصمیم‌گیری‌ها واقع‌بینانه باشد، اجرای پروژه‌ها اصطکاک کمتری داشته باشد و مسیر اجماع‌سازی برای جذب مشارکت، هموارتر از همیشه طی شود. نتیجه این سرمایه اجتماعی، برای نخستین بار، جذب سرمایه از میان شهروندان بومی و متمول منطقه بوده است؛ همان کسانی که سال‌ها فقط تماشاگر رکود بودند، حالا به مشارکت در پروژه‌های عمومی و اقتصادی ترغیب شده‌اند.
همچنین یکی از بخش‌های گزارش  به نقش فعال مدیریت منطقه آزاد در کاهش تنش‌های اجتماعی بازمی‌گردد. در جریان التهابات اخیر منطقه، مدیر منطقه آزاد با رویکرد گفت‌وگومحور به سراغ مولوی‌ها و سرداران طوایف رفته و با دعوت از آنان برای مشارکت اجتماعی، زمینه حضور گسترده آنان را در بطن کمپین‌های اجتماعی را فراهم کرده است.
بهروز آذر در گزارش خود این اقدام را نمادی از «نقش‌آفرینی فعال مدیریت منطقه در تثبیت سرمایه اجتماعی، کاهش تنش و استفاده از ظرفیت ریش‌سفیدان و مرجعیت‌های محلی برای مدیریت انسجام اجتماعی» دانسته است.

از ۲۵۰ میلیارد کسری تا سود ۶۰۰ میلیاردی

اما گزارش معاون رئیس‌جمهور تنها به تحلیل‌های کیفی خلاصه نمی‌شود. او با استناد به آمارهای ارائه‌شده از سوی مدیریت منطقه آزاد، تصویر روشنی از تحول مالی و سرمایه‌گذاری چابهار در چند سال اخیر ترسیم کرده است:
منطقه آزاد در ابتدای دوره مدیریت جدید، با صندوقی به میزان ۲۵۰ میلیارد تومان و تراز منفی تحویل گرفته شد. در سال ۱۴۰۴ به آنها اجازه داده شده بود تا ۲۰۰ میلیارد تومان زیان انباشته ثبت کنند، اما نه تنها چنین نکردند، بلکه به سود ۶۰۰ میلیارد تومانی دست یافتند و درآمد آنها سه برابر شد.بودجه‌ای ۵,۰۰۰ میلیارد تومانی برای سال پیش‌بینی شده بود، اما طی ده ماه ۱۴۰۴ به بیش از ۱۷,۰۰۰ میلیارد تومان رسیده بود.
همچنین سرمایه‌گذاری خارجی از ۱۵ میلیون دلار در سال ۱۴۰۲، طی ده ماه اخیر به بیش از ۳۰۰ میلیون دلار رسیده و سرمایه‌گذاری داخلی از حدود هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان فراتر رفته و بیش از ۲۵,۰۰۰ میلیارد تومان آن محقق شده است. بر مبنای همین شاخصها چابهار از وضعیت رکودی خارج و وارد مسیر رشد فعال شده است.

یک پروژه نمادین؛ از واردات کولر گازی تا تولید داخلی

یکی از پروژه‌های صنعتی مهم منطقه که در گزارش معاون رئیس‌جمهور به آن اشاره شده، احداث بزرگترین کارخانه مونتاژ کولر گازی در منطقه آزاد چابهار است. ماجرا از این قرار بوده که دو شهروند کرد که پیشتر در حوزه واردات کولر گازی فعالیت داشتند، برای دریافت مجوز واردات به منطقه آزاد مراجعه می‌کنند. اما مدیریت منطقه آزاد به جای صدور مجوز واردات، یک پیشنهاد جایگزین مطرح می‌کند: به جای واردات، در منطقه تولید کنید.

منطقه آزاد متعهد می‌شود زمین صنعتی، معافیت‌های گمرکی، تسهیلات سرمایه‌گذاری و حمایت‌های اجرایی را فراهم کند و سرمایه‌گذاران هم می‌پذیرند به جای واردات، واحد تولیدی احداث کنند. حالا بزرگترین کارخانه مونتاژ کولر گازی در چابهار در حال راه‌اندازی است.

تحول راهبردی در روابط اقتصادی چابهار با پاکستان

یکی دیگر از مهم‌ترین محورهای گزارش  به تحول راهبردی در روابط اقتصادی چابهار با پاکستان اختصاص دارد. به گفته عادل‌آذر، چابهار در دوره جدید به نقطه اتصال اقتصاد ایران به بازارهای جنوب آسیا تبدیل شده است.
این رویکرد مبتنی بر درک موقعیت ژئوپلیتیکی چابهار به عنوان نزدیک‌ترین نقطه دسترسی ایران به شبه‌قاره هند، پاکستان و آسیای جنوبی است. فاصله جغرافیایی کوتاه، پیوندهای تاریخی و فرهنگی و مکمل بودن ساختار اقتصادی دو منطقه، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه همکاری‌ها ایجاد کرده است.یکی از کارکردهای عملی این ارتباط، تأمین کالاهای اساسی کشور در مقاطع حساس بوده است. در بحران ۱۲ روزه اخیر و شرایط خاص ناشی از آن، مدیریت منطقه آزاد چابهار با برقراری ارتباط مستقیم با مقامات و فعالان اقتصادی پاکستان، مسیرهای تأمین کالا را باز نگه داشت و ظرفیت این کشور را به عنوان شریک اقتصادی منطقه‌ای تقویت کرد. این تجربه نشان داد که روابط ایجادشده، فراتر از توافقات تشریفاتی، قابلیت عملیاتی شدن در شرایط واقعی را دارد.

نقطه عطف این تعاملات، اعلام آمادگی رسمی پاکستان برای ایجاد نخستین منطقه آزاد مشترک میان دو کشور بوده است. مذاکرات اولیه انجام شده، مطالعات امکان‌سنجی در دست بررسی است و برنامه‌ریزی برای طراحی مدل اجرایی این منطقه مشترک در حال انجام است.

مدرسه‌سازی و مسئولیت اجتماعی

در بخش سرمایه انسانی، اقدامات شاخصی در جریان است. بر اساس گزارش معاون رئیس‌جمهور، بسته‌های آموزشی میان ۱۲ هزار دانش‌آموز توزیع شده و تعهد ساخت ۱,۰۰۰ کلاس درس داده شده است. بیش از ۵۰۰ کلاس در حال احداث است که به زودی بهره‌برداری می‌شود.

همچنین شرکت‌های فعال در منطقه متعهد شده‌اند یک درصد از درآمد خود را صرف مسئولیت اجتماعی کنند و اولویت این منابع، ساخت مدارس تعیین شده است.
در جریان سفر معاون رئیس‌جمهور، نشستی با حضور زنان فعال اجتماعی و اقتصادی منطقه و نیز مدیران زن سازمان منطقه آزاد چابهار برگزار شد.

یکی از مهم‌ترین مطالبات مطرح‌شده در این نشست، نبود بیمارستان تخصصی زنان و زایمان در منطقه بود. زنان حاضر اعلام کردند که برای زایمان ناچار به مراجعه به شهرهای دیگر هستند. در همان جلسه، مدیرعامل منطقه آزاد چابهار اعلام آمادگی کرد که با همکاری وزارت بهداشت، نیمی از هزینه‌های احداث بیمارستان تخصصی زنان و زایمان را تقبل کند. معاون رئیس‌جمهور نیز پس از بازگشت، این موضوع را به اطلاع وزیر بهداشت رساند و ایشان قول پیگیری و بررسی نیاز واقعی منطقه را دادند.

گزارش معاون رئیس‌جمهور به رئیس‌جمهور، روایتی متفاوت از چابهار ارائه می‌دهد؛ نه از محرومیت و رکود، که از تحول و جهش. مدیری بومی که سرمایه اجتماعی و شناخت میدانی را به جای بروکراسی سرد نشانده است، هماهنگی نهادی جایگزین دوگانگی‌های فلج‌کننده شده، سرمایه‌های محلی و خارجی به کار گرفته شده‌اند و حتی در التهابات اخیر، گفت‌وگو و مشارکت اجتماعی جای برخوردهای صرفاً امنیتی را گرفته است. چابهار دیگر آن چابهار سابق نیست.  شاید این مهم‌ترین پیامی باشد که معاون رئیس‌جمهور در گزارش خود به رئیس‌جمهور مخابره کرده است؛ مدیریت بومی، اگر ابزار و اختیار کافی داشته باشد، می‌تواند حتی محروم‌ترین مناطق را به قطب توسعه تبدیل کند.