دانهپاشی برای سرمایهگذاران
آتریسا سپهریان: گوشت مرغ و تخممرغ، با وجود کاهش مصرف در سالهای اخیر، همچنان اصلیترین منابع تأمین پروتئین سفرههای ایرانی هستند دولت برای حفظ مصرف این محصولات را جزو کالابرگ قرار داده است. از سوی دیگر برای تامین پایدار همواره بر تقویت تولید تأکید شدهاست. اما آیا سرمایهگذاری در این صنعت سوداور است آنهم در شرایطی که تولیدکنندگان قبلی از مشکلات نهاده ها انتقاد دارند. در گام نخست باید مشخص کرد که برای راهاندازی یک واحد مرغداری گوشتی یا تخمگذار، چقدر سرمایه نیاز است؟ بازگشت سرمایه در چه بازهای رقم میخورد؟ و آیا این صنعت در شرایط کنونی اقتصادی، مقصدی امن برای سرمایههاست؟ این گزارش، نگاهی دقیق به جزئیات سرمایهگذاری در دو شاخه اصلی صنعت طیور ایران دارد.
سرمایهگذاری از جوجهریزی تا کشتارگاه
واحدهای مرغداری گوشتی، از حلقههای کلیدی زنجیره تأمین پروتئین کشور هستند. بر اساس گزارشهای رسمی، در سال گذشته بیش از ۳ میلیون تن گوشت مرغ در کشور تولید شده و در ششماهه نخست سال، ۵۰ هزار تن صادرات صورت گرفته است. این حجم تولید، نشان از ظرفیت بالای این صنعت دارد.
هزینههای سرمایهگذاری در این بخش، عمدتاً به ساخت سالنهای پرورش، تجهیزات سرمایشی و گرمایشی، سیستمهای تغذیه و آبخوری، و خرید جوجهٔ یکروزه و خوراک مربوط میشود. بر اساس برآوردهای میدانی، برای راهاندازی یک واحد متوسط با ظرفیت ۱۰ تا ۲۰ هزار قطعه، سرمایهای حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیارد تومان (بسته به منطقه و کیفیت تجهیزات) نیاز است.
بازگشت سرمایه در این بخش، به عوامل متعددی بستگی دارد: قیمت خرید تضمینی مرغ زنده، هزینههای خوراک (که سهم عمدهای از هزینهها را تشکیل میدهد)، نرخ تورم و نوسانات ارزی. تجربه نشان داده که در شرایط ثبات نسبی قیمتها، بازگشت سرمایه در مرغداریهای گوشتی بین ۳ تا ۵ سال است. با این حال، نوسانات قیمت نهادهها و بیماریهای طیور، میتواند این بازه را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
سرمایهگذاری در مرغ تخمگذار
مرغداریهای تخمگذار، حلقه دیگری از این زنجیره تولید است. بر اساس آمار معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی، حدود ۱۸۰۰ واحد مرغ تخمگذار در کشور فعالند و میزان تولید آنها بیش از یک میلیون و ۳۵۰ هزار تن است. صادرات تخممرغ نیز در سال جاری به ۱۹۶ هزار تن رسیده که نشان از رشد قابلتوجهی نسبت به سال گذشته دارد.
سرمایهگذاری در این بخش، نیازمند تجهیزات تخصصیتر مانند قفسهای طبقاتی، سیستمهای جمعآوری تخممرغ و دستگاههای سورتینگ است. هزینه راهاندازی یک واحد تخمگذار با ظرفیت ۱۰ هزار قطعه، معمولاً بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان برآورد میشود که بسته به تکنولوژی و نرخ ارز متغیر است.
دوره بازگشت سرمایه در این بخش، به دلیل درآمدزایی مستمر روزانه (فروش تخممرغ)، معمولاً کوتاهتر از مرغ گوشتی است و بین ۲ تا ۴ سال تخمین زده میشود. اما این بخش نیز با چالشهایی مانند نوسان قیمت نهادهها و بیماریها مواجه است.
چشمانداز سرمایهگذاری در صنعت مرغ
دولت، با هدف حمایت از تولید و کاهش وابستگی به واردات، تسهیلاتی برای سرمایهگذاران این حوزه در نظر گرفته است. بانک کشاورزی، سرمایهٔ
خود را برای حمایت از تولیدکنندگان دام و طیور به ۷۰ هزار میلیارد تومان افزایش داده و ابزارهایی مانند «کیف پول اعتباری» برای تأمین مالی نهادهها راهاندازی کرده است. همچنین تفاهمنامهای به ارزش ۲۵۰ میلیون دلار برای سرمایهگذاری در زنجیره صنعت مرغداری به امضا رسیده است.
از سوی دیگر، برنامههای توسعهای در بخش دام و طیور، از جمله اصلاح نژاد، توسعه زنجیرههای تولید و بهرهگیری از فناوریهای نوین، در دستور کار قرار دارد. همچنین در شش ماهه ابتدای سال جاری، ۵۰ هزار تن صادرات گوشت مرغ انجام گرفته و هدفگذاری شده که با تامین نهادهها امکان افزایش صادرات فراهم می شود.
با این حال، سرمایهگذاران باید به ریسکهای این صنعت نیز توجه کنند، نوسانات شدید قیمت نهادهها (بهویژه کنجاله سویا و ذرت)، بیماریهای ویروسی، و تغییرات ناگهانی در سیاستهای ارزی و تجاری ریسک دارند از این رو ورود به این صنعت، به مطالعه دقیق بازار، انتخاب مکان مناسب، و بهرهگیری از مشاوران فنی نیاز دارد.
حاشیهسود مرغداری در سال ۱۴۰۵
صنعت پرورش مرغ گوشتی در سالهای اخیر، فرازونشیبهای بسیاری را تجربه کرده است. آزادسازی قیمت نهادههای دامی در سال ۱۴۰۴، هزینههای تولید را به شدت افزایش داد و حاشیه سود بسیاری از واحدهای مرغداری را به پایینترین سطح ممکن رساند. با این حال، نشانههایی از بهبود در سال ۱۴۰۵ دیده میشود. بر اساس برآوردهای یک طرح توجیهی برای واحد ۱۰ هزار قطعهای، نرخ بازدهی سرمایه حدود ۲۴.۷ درصد برآورد شده و دوره بازگشت سرمایه حدود ۴ سال پیشبینی میشود.
با این حال، باید در نظر داشت که این اعداد در شرایط ثبات نسبی قیمتها محاسبه شدهاند و نوسانات نرخ ارز، قیمت نهادهها و بیماریهای طیور، میتوانند سودآوری را به شدت تحت تأثیر قرار دهند. حاشیه سود واقعی در سال ۱۴۰۵، بیش از هر چیز به مدیریت هزینه خوراک و قیمت فروش مرغ زنده وابسته است.
صنعت طیور ایران، در سالهای اخیر به خودکفایی قابلتوجهی در تولید گوشت مرغ و تخممرغ رسیده است. بر اساس آمارها، در سال گذشته بیش از ۳ میلیون تن گوشت مرغ در کشور تولید شده. همچنین طبق گزارشها، حدود ۱۸۰۰ واحد مرغ تخمگذار در کشور فعالند و تولید تخممرغ به بیش از یک میلیون و ۳۵۰ هزار تن رسیده است.
در حوزه صادرات نیز آمارها حاکی از فعالیت چشمگیر این صنعت است. در ششماهه نخست سال جاری، ۵۰ هزار تن گوشت مرغ صادر شده و هدفگذاری شده تا این رقم با تغییر نرخ ارز افزایش یابد. همچنین صادرات تخممرغ در سال جاری به ۱۹۶ هزار تن رسیده که رشد قابلتوجهی نسبت به سال گذشته نشان میدهد.
مازاد تولید؛ فرصت صادراتی یا تهدید بازار داخلی؟
بر اساس اعلام انجمن تولیدکنندگان زنجیرهای گوشت مرغ ایران، با توجه به آمار جوجهریزی و سرانه مصرف،اعلام کرده که بخشی از تولید گوشت مرغ کشور مازاد است و کارگروه امنیت غذایی کشور، مجوز صادرات ۵ درصد تولید (معادل ۱۰ هزار تن) را صادر میکند
در بازار تخممرغ نیز مازاد تولید مشهود است. اتحادیه مرغداران میهن اعلام کرده که مصرف روزانه تخممرغ در کشور حدود ۳ هزار تن است، در حالی که روزانه ۳۸۰۰ تن تخممرغ تولید میشود. این مازاد تولید، در صورت نبود صادرات، میتواند به کاهش قیمت و زیان مرغداران منجر شود و به همین دلیل، دولت صادرات را به عنوان ابزاری برای تنظیم بازار و حمایت از تولیدکنندگان در دستور کار قرار داده است.
کمبود احتمالی و منابع واردات
در شرایط عادی، تولید داخلی پاسخگوی نیاز بازار است و نیازی به واردات گوشت مرغ و تخممرغ احساس نمیشود. با این حال، در صورت بروز بحرانهایی مانند بیماریهای طیور (آنفلوآنزای پرندگان)، خشکسالی یا نوسانات شدید ارزی، ممکن است تولید با اختلال مواجه شده و نیاز به واردات پیدا شود.
با توجه به اینکه ایران در سالهای اخیر به خودکفایی رسیده، واردات منظمی از این محصولات نداریم و در صورت بروز کمبود، معمولاً از کشورهای همسایه مانند ترکیه، برزیل یا کشورهای اروپایی واردات صورت میگیرد. هرچند باید توجه داشت که اخیراً عراق به دلیل مسائل بهداشتی، واردات مرغ و تخممرغ از ایران را ممنوع کرده است که نشان از پیچیدگیهای تجارت این محصولات دارد. با این رویکرد استراتژی اصلی کشور، تأمین نیاز داخلی از طریق تولید و صادرات مازاد است و واردات، تنها به عنوان راهکار نهایی و در شرایط اضطراری مد نظر قرار میگیرد.
درواقع در شرایطی که جنگ و تورم، اقتصاد ایران را در برگرفته و بسیاری از صنایع با رکود و کاهش تقاضا مواجه شدهاند، صنعت طیور به دلیل ماهیت راهبردی خود، یک استثنای مهم محسوب میشود. گوشت مرغ و تخممرغ، به عنوان ارزانترین و در دسترسترین منابع پروتئین حیوانی، حتی در دوران جنگ نیز از سبد مصرفی خانوارها حذف نمیشوند. دولت نیز با قرار دادن این محصولات در کالابرگ و حمایت از تولید، بازار مصرفی پایدار را برای تولیدکنندگان تضمین کرده است.
تولید مازاد و صادرات ۱۹۶ هزار تنی تخممرغ و ۵۰ هزار تنی گوشت مرغ در سال جاری، نشان میدهد که این صنعت نه تنها پاسخگوی نیاز داخل است، بلکه ظرفیت حضور در بازارهای منطقهای را نیز دارد. در شرایطی که واردات نهادهها با مشکل مواجه است، بنابراین، با وجود ریسکهایی مانند بیماریها و نوسانات ارزی، صنعت مرغداری در سال ۱۴۰۵، به دلیل تقاضای غیرقابلحذف، حمایتهای دولتی و پتانسیل صادراتی، یک گزینه سودآور و امن برای سرمایهگذاری در شرایط جنگی خواهد بود.