مهرداد عالی پور گفت: صنعت نوشتافزار ایران از وابستگی به واردات عبور کرده و کیفیت محصولات داخلی به استانداردهای جهانی نزدیک شده است.
حامد شایگان: درسالهای اخیر، صنعت نوشتافزار ایران مسیری پرفرازونشیب را پشت سر گذاشته است که از تولید دو یا سه نوع محصول ساده آغاز شد و امروز به جایی رسیده که بیش از ۷۰ مدل نوشتافزار در کشور تولید میشود. این صنعت که روزگاری کاملاً به واردات وابسته بود، اکنون نه تنها پاسخگوی نیاز داخلی است، بلکه برندهای بزرگ توانستهاند محصولات خود را در بازارهای جهانی و پلتفرمهایی مانند آمازون عرضه کنند. این تحول، نشاندهنده ظرفیت بالای صنعت نوشتافزار ایران برای جهش در تولید و صادرات است. با این حال، موانع ساختاری مانند نظام سهمیهبندی تولید، هزینههای بالای انرژی، نوسانات ارزی و کاهش قدرت خرید مردم، همچنان بر سر راه توسعه کامل این صنعت قرار دارد.
در حال حاضر صنعت نوشتافزار ایران با تکیه بر کیفیت روزافزون، تنوع محصولات و ارزشافزوده بالا، پتانسیل تبدیل شدن به یک قطب تولید و صادرات در منطقه را دارد. در همین رابطه با مهرداد عالیپور، رئیس انجمن صنایع خلاق لوازمتحریر و اسباببازی، در گفتوگو با خبرنگار هفتصبح تاکید کرد:« برای تحقق چشمانداز بلندمدت برای توسعه تولید و صادرات، اصلاح سیاستهای حمایتی و حذف قوانین دستوپاگیر و ایجاد بسترهای رقابتی ضروری است. در شرایطی که ارز دولتی دیگر به تولیدکنندگان تخصیص داده نمیشود، دولت میتواند با تسهیلگری در مسیر تولید و صادرات، این صنعت را از یک صنعت خودکفا به یک صنعت صادراتمحور تبدیل کند.» این گفتوگو، نگاهی است به وضعیت کنونی صنعت نوشتافزار ایران، چالشهای پیشرو و راهکارهای عبور از آنها؛ در ادامه جزئیات را بخوانید.
«صنعت لوازمتحریر و نوشتافزار ایران در سالهای اخیر دستخوش تحولی چشمگیر شده است. افزایش تعداد تولیدکنندگان، رشد تنوع محصولات و ارتقای استانداردهای کیفی، این صنعت را از وضعیت ابتدایی چند سال پیش خارج کرده و امروز به طور کامل نیاز داخلی تامین میشود. با این حال، فعالان این حوزه معتقدند که همچنان موانع ساختاری و سیاستهای حمایتی نادرست، بر سر راه توسعه کامل این صنعت وجود دارد.» وی درباره جزئیات تغییراتی که در تولید لوازم تحریر ایجاد شده، میگوید: «در سالهای اخیر تعداد شرکتهای تولیدکننده لوازمتحریر به طور قابلتوجهی افزایش یافته و شرکتهای پیشرو موفق به تولید محصولات با کیفیت بالا و استانداردهای جهانی شدهاند.»
او با اشاره به تنوع چشمگیر محصولات تولیدی در سالهای اخیر، تصریح کرد:« در گذشته تنها دو یا سه نوع نوشتافزار در کشور تولید میشد، اما اکنون این رقم به حدود ۷۰ مدل رسیده که نشان دهنده ظرفیت بالای این صنعت است که در صورتی که حمایت از تولید وجود داشته باشد میتواند رشد قابل توجهی پیدا کند.» عالیپور تاکید دارد: «برخی تولیدکنندگان داخلی، از جمله شرکت «پنتر»، توانستهاند فراتر از مرزها بدرخشند و محصولات خود را در بازارهای جهانی عرضه کنند؛ بهطوری که حتی میتوان آثار این برند ایرانی را در پلتفرمهایی مانند آمازون مشاهده کرد. این موضوع نشاندهنده کیفیت بالایی است که صنعت نوشتافزار ایران در سالهای اخیر به آن دست یافته است.»
سهمیهبندی تولید ریشه در سیاستهای حمایتی نادرست
اما با وجود این دستاوردها، نظام تولید در ایران همچنان با چالشهای ساختاری مواجه است. عالیپور با اشاره به اینکه تولید لوازمتحریر در ایران مبتنی بر سهمیه انجام میشود، توضیح میدهد: «وزارت صنعت، سهمیهای به تولیدکننده اختصاص داده که بر اساس آن تولیدکنندگان میتوانند برای مواد اولیه ثبتسفارش کنند و ارز تخصیصی نیز به همان میزان برای واردات دریافت کنند، در نتیجه، شرکتها نمیتوانند هر محصولی را به هر اندازهای که میخواهند تولید کنند چون مواد اولیه به اندازه مشخصی ثبت سفارش میشود.»
او دلیل اصلی این نظام سهمیهای را سوءاستفادههای گذشته از ارز دولتی میداند و میگوید: «در گذشته، به دلیل تخصیص ارز دولتی، بسیاری از افراد در مناطق محروم یا نقاطی با هزینه کمتر، واحدهای تولیدی کاغذی ثبت میکردند تا از این رانت ارزی بهرهمند شوند. این مسئله منجر به تولید محصولات غیرکیفی و حتی شرکتهای بدون تولید واقعی میشد، برای نمونه برخی تجهیزات و ماشینآلات را برای تولید وارد میکردند و با تغییراتی در این ماشین آلات و نصب سنسورهایی روی آن قیمت آن را در گمرک بالا تعیین میکردند و از اختلاف نرخ ارز سود کلانی میبرند به طوری که اگر آن تجهیزات را به نرخ آهن هم میفروختند بازهم سود میبردند، اما این موضوع آسیب جدی به صنعت وارد میکرد.»
بهگفته عالیپور، سیاستهای حمایتی نادرست و نظام دو نرخی ارز، بستر را برای شکلگیری این رانت فراهم کرده و همچنان به عنوان یکی از موانع اصلی توسعه صنعت نوشتافزار باقی مانده است. هرچند در مقطع کنونی ارز دولتی تخصیص پیدا نمیکند اما واردات مواد اولیه باید بر مبنای ارز انجام شود و این درخواستهای غیرواقعی روی کمبود واردات شرکتهای واقعی اثر منفی میگذارد.»
تولید ادامه دارد اما مصرفکننده کجاست؟
عالیپور با تاکید بر اینکه در سالهای اخیر تولیدکنندگان به کیفیت و رقابتپذیری مناسبی دست یافتهاند و این موضوع افزایش چشمگیر هزینههای تولید را خنثی کرده است، میگوید: « در سال جاری دولت برق واحد تولیدی را تامین میکند اما اعلام میکند خارج از دیماند مصرف صورت گرفته و ماهانه جریمههای بالایی را تحمیل میکند، به همین دلیل برخی شرکتها مجبور هستند که بخشی از برق مورد نیاز را از مسیرهای دیگری تامین کنند که به گازوئیل نیاز دارد، اما قیمت گازوئیل برای تامین برق از ۳ هزار تومان سال گذشته در بورس کالا امسال به ۱۵ هزار تومان رسیده و همین موضوع روی قیمت تمام شده تاثیر گذاشته است و از طرف دیگر به دلیل خارج شدن برخی شرکتهای پتروشیمی از مدار تولید هزینه تامین مواد اولیه پتروشیمی نیز ۳ تا ۷ برابر افزایش یافته.
با این حال، شرکتهای تولیدکننده لوازمتحریر همچنان به تولید ادامه دادهاند که نشاندهنده ارزشافزوده بالا و مزیت تولیدی باعث شده در قیمت بالای مواد اولیه و هزینه انرژی همچنان پایدار بمانند.» اما او در عین حال گفت، چالش فعلی صنعت نوشتافزار تنها در موانع تولید نیست بلکه تقاضا نیز به وضعیت معیشتی جامعه گره خورده است و تصریح کرد: «بیشترین مصرفکنندگان لوازمتحریر، کارمندان و خانواده کارگران هستند، اما کاهش قدرت خرید این گروه، تقاضا را به شدت کاهش داده است. لوازمتحریر، کالایی نیمهضروری است و در شرایط تورمی، جزو اولین گزینههایی است که از سبد خرید حذف میشود. رونق صنعت نوشتافزار در گرو بهبود قدرت خرید مردم و اصلاح سیاستهای اقتصادی است.»
قاچاق مبهم و رقابت نابرابر
با وجود مبهم بودن آمار قاچاق، تولیدکنندگان ایرانی برای بقا ناچار به رقابت با نمونههای خارجی شدهاند. در حال حاضر واردات کالا از طریق کولبری و تهلنجی به صورت قانونی اعلام شده، آمار دقیق قاچاق لوازمتحریر در هالهای از ابهام قرار دارد. این موضوع، صنعت نوشتافزار ایران را در موقعیتی قرار داده که تولیدکنندگان برای ادامه حیات، چارهای جز رقابت با محصولات خارجی بدون تعرفه و هزینه گمرکی ندارند.
رئیس انجمن صنایع خلاق لوازمتحریر و اسباببازی، با اشاره به این معضل میگوید: «در شرایط فعلی، هر تولیدکنندهای که قصد ادامه فعالیت در بازار لوازمتحریر را دارد، باید محصولاتی با کیفیت رقابتی و قابلمقایسه با نمونههای خارجی عرضه کند؛ در غیر این صورت، جایی در بازار نخواهد داشت.»
تنوع نوشتافزار؛ از خودکارهای معمولی تا رواننویسهای گرانقیمت
عالیپور با اشاره به ظرفیت بالای تولید در حوزه نوشتافزار، وضعیت کنونی را مطلوب ارزیابی میکند و میگوید: «خودکارها به سه دسته معمولی، ژلهای و رواننویس تقسیم میشوند که هر فرد سالانه حدود ۴ تا ۵ عدد از آنها را مصرف میکند.»او با نگاهی به بازار جهانی، قیمتها را اینگونه تشریح میکند: «خودکارهای معمولی در بازار جهانی به طور میانگین ۱۵ سنت قیمت دارند، در حالی که خودکارهای ژلهای بین ۳۰ تا ۶۰ سنت و رواننویسها تا یک دلار هم قیمت میخورند.»
بهگفته او، تولید این محصولات در ایران نیازمند واردات مواد اولیه است و با ارزش افزوده متفاوت تولید میشوند. برای نمونه خودکارهای معمولی ارزبری ۳ سنتی و خودکارهای بر پایه ژله بین ۳ تا ۱۰ دلار ارزبری دارد و خودکارهای روان نویس بین ۳۰ تا ۵۰ سنت، اما ارزشافزوده حاصل از تولید داخلی، به ویژه در محصولات باکیفیتتر، بسیار چشمگیر است، برای نمونه خودکار بر پایه ژله بین ۳۰ تا ۶۰ سنت قیمت دارد و خودکارهای روان نویس تا یک دلار قیمت میخورد.»
تقاضا، تابعی از وضعیت معیشت
عالیپور با اشاره به رابطه مستقیم وضعیت اقتصادی جامعه و الگوی مصرف نوشتافزار، توضیح میدهد: «زمانی که اقتصاد جامعه رونق دارد و درآمد مردم افزایش مییابد، سراغ خودکارهای ژلهای و رواننویس میروند، اما در شرایط رکود و کاهش قدرت خرید، مصرفکنندگان به سمت خودکارهای معمولی و ارزانقیمت گرایش پیدا میکنند.»
او با اشاره به شرایط جنگی کنونی کشور میافزاید: «در چنین شرایطی، نمیتوان انتظار داشت تقاضا برای محصولات خاص و با ارزشافزوده بالا وجود داشته باشد. اما آنچه میتواند به صنعت نوشتافزار کمک کند، اصلاح سیاستهای دستوپاگیر و حذف موانع تولید است.» رئیس انجمن صنایع خلاق لوازمتحریر در پایان تاکید میکند که دولت باید در شرایط کنونی که ارز دولتی به تولیدکنندگان تخصیص داده نمیشود، با حذف قوانین مزاحم، بستر را برای تولید و رقابت هموار کند: «سیاستهای حمایتی نباید به گونهای باشد که هزینه تولید را افزایش دهد یا دست تولیدکننده را در تامین مواد اولیه ببندد. امروز بیش از هر زمان دیگری به تسهیلگری نیاز داریم.»
