پیگیری تبعات آلودگی نفتی

به گزارش سرمایه فردا، آب دریا که در 20 مرداد ماه در سواحل جنوبی قشم بالا آمد، نفت سیاه در لابه‌لای شاخه‌های درختان حرای ساحل نقاشه جا خوش کرد و بخشی از تاج این درختان، با نفت خام پوشیده شد. تصاویر ارسالی توسط فعالان محیط زیست در فضای مجازی نشان می‌داد که بذرهای حرا در اوج رسیدگی، از این آلاینده در امان نمانده‌اند. دلسوزان طبیعت هشدار می‌دادند که اگر روند آلودگی نفتی خلیج فارس به همین منوال ادامه یابد، جنگل‌های ارزشمند آب‌های جنوب، آسیب جدی می‌بینند. حالا که لکه‌های نفتی جمع شده،‌ به گفته مدیر کل منابع طبیعی استان هرمزگان،‌ حال درختان حرا خوب است؛ اما باید تلاش کنیم که آلودگی نفتی تکرار نشود و به ریشه درختان نرسد. او اندکی سرشاخه‌زنی برای رفع آلودگی نفتی را هم اقدامی مناسب توصیف می‎کند.

سایه جنگ بر سر خلیج فارس، همچنان باقی است و تهاجم دشمن به سرزمینمان، جنگل‌های حرا در جنوب ایران را بار دیگر با تهدیدی جدی روبرو کرده است. لکه‌های نفتی که از سواحل جنوبی قشم به محدوده جنگل‌های حرا در روستای نقاشه رسیدند، تاج سبز درختان را آلوده کردند. تصاویر ارسالی از جنوب نشان می‌داد که یک سوم تاج درختان حرا که در زمان بالا آمدن آب دریا، در سطح آن غوطه می‌خورند،‌ با لکه نفتی که بعدها اعلام شد به دلیل انتقال نفت از یک نفتکش به دیگری بوده است، آلوده شده بودند. این اتفاق در حالی رخ داد که خلیج فارس سال‌هاست تحت فشار آلودگی‌های نفتی ناشی از استخراج، انتقال و حمل‌ونقل نفت قرار دارد.

نفتی که به شاخ و برگ درختان رسید

اهمیت ماجرا فقط به لکه‌های قابل مشاهده روی آب محدود نمی‌شود. جنگل‌های حرا زیستگاهی جذرومدی هستند که نه تنها ریشه‌های این درخت با رسوبات احتمالا آلوده کف دریا به‌طور مستمر در تماس است، تاجش هم در ساعاتی از شبانه‌روز در آبی غوطه‌ور می‌شود که با لکه‌های نفتی آلوده شده است. همین ویژگی، می‌تواند نفت را به داخل پهنه‌های جنگلی منتقل کند. تاج درخت را آلوده کند و پرندگان را از لانه‌هایشان فراری دهد.

پاکسازی لکه نفتی انجام شد

در پاسخ به نگرانی‌های کارشناسان و فعالان محیط زیست درباره لکه نفتی سواحل جنوبی قشم، سید محمدنور موسوی مدیر کل منابع طبیعی هرمزگان به هفت صبح می‌گوید که این لکه نفتی با مشارکت سازمان بنادر، محیط زیست و مردم محلی به‌طور کامل پاکسازی شده است.

او توضیح می‌دهد که لکه نفتی جمع‌آوری شده، خیلی بزرگ نبوده و بعد از آن هم دیگر نشت نفت در سواحل جنوب گزارش نشده است. مدیر کل منابع طبیعی هرمزگان معتقد است که با وجود آلوده شدن تاج درختان، اما حراها خود را بازسازی می‌کنند.

موسوی می‎گوید که کمابیش در جنگل‌های حرا سرشاخه‌زنی وجود دارد و اگرچه گروهی معتقدند که سرشاخه‌زنی برای درخت مشکل درست می‌کند اما اگر در حد معقول باشد، باعث رشد و شادابی درختان می‌شود. بنابراین اگر همان شاخه‌هایی که با نفت آلوده شده‌اند را تا حدودی هرس کنیم، درخت خود را بازسازی کرده و به رشد و شادابی‌اش کمک می‌شود.

او توضیح می‌دهد که این شیوه در زمانی کاربرد دارد که آلودگی وسیع نباشد اما اگر خدای نکرده لکه نفتی ادامه یابد و در محیط پخش شود، حتما برای این اکوسیستم مشکل ایجاد می‎شود؛ زیرا یک سال در خور میناب آلودگی نفتی پخش می‌شود و بسیاری از درختان حرا از بین می‌روند. بنابراین مشکل ایجاد لکه نفتی در خلیج فارس باید کنترل شود.

مسئولان منابع طبیعی می‌گویند که آسیب‌های وارده به دلیل آلودگی‌های نفتی جنوب به تاج درختان گسترده نبوده و الان حال درختان حرا خوب است

مدیر کل منابع طبیعی هرمزگان امیدوار است که به زودی شرایط تنگه هرمز سامان یابد و دیگر شاهد بروز لکه‌های نفتی در آب‌های جنوب کشور نباشیم. او با توجه به وسعت هشت هزار هکتاری جنگل‌های حرا بین لافت و بندر خوران، پاکسازی تاج درختان از لکه‌های نفت به صورت فیزیکی را غیر قابل اجرا می‌داند.

موسوی توضیح می‌دهد که مدیریت جنگل‌های حرا در جنوب کشور بر عهده سازمان محیط زیست است و منابع طبیعی در بحث توسعه و کاشت این درختان، مشارکت می‌کند. به گفته او، در جریان بروز مشکل نشت نفت در مرداد ماه، نهال‌های ساحل نقاشه هم آسیب جدی ندیده‌اند. خوشبختانه تاج درختان حرا به شکل گسترده آلوده نشده‌ است اما باید مراقب باشیم که آلودگی به ریشه درختان نرسد.

مدیر کل منابع طبیعی خبر می‌دهد که در حال حاضر مشغول جمع‌آوری بذر برای تولید نهال هستند تا در آذر و دی ماه، این نهال‌ها را برای کاشت، به بسترهای مناسب منتقل کنند.

آسیب به تاج، فقط یک لکه روی برگ‌ها نیست

آلودگی تاج درختان حرا را نمی‌توان صرفا به تغییر رنگ برگ‌ها یا آسیب ظاهری به شاخ و برگ محدود کرد. برگ‌ها بخش اصلی فتوسنتز درخت هستند و پوشیده شدن سطح آنها با لایه‌های نفتی می‌تواند تبادل گاز، جذب نور و در نتیجه فرایند فتوسنتز را مختل کند. اگر این آلودگی گسترده یا تکرارشونده باشد، درخت برای تولید انرژی و رشد با مشکل مواجه می‌شود و در مراحل شدیدتر، ریزش برگ و خشکیدگی سرشاخه‌ها نیز دور از انتظار نیست.

البته باید این نکته را هم در نظر داشت که جنگل‌های حرا فقط مجموعه‌ای از درختان ساحلی نیستند؛ بلکه شاخه‌ها و ریشه‌های آنها محل پناه و تغذیه بسیاری از آبزیان و پرندگان هستند و بقای آنها به حفظ زنجیره غذایی در پهنه‌های ساحلی کمک می‌کند. آلودگی نفتی می‌تواند با کاهش سلامت پوشش گیاهی، کیفیت زیستگاه را نیز تحت تاثیر قرار دهد. از سوی دیگر، نفتی که در رسوبات و میان ریشه‌های حرا باقی می‌ماند، می‌تواند برای مدت طولانی در محیط حضور داشته باشد و به تدریج در معرض جذر و مد دوباره وارد آب شود.

به همین دلیل، حتی اگر یک لکه نفتی در ظاهر جمع‌آوری شده باشد، نمی‌توان صرفا با پاک شدن سطح آب، پرونده آلودگی را مختومه دانست. پایش درختان، رسوبات و آب محدوده آلوده در روزها و ماه‌های بعد از حادثه اهمیت دارد؛ چرا که بخشی از آثار آلودگی ممکن است با فاصله زمانی خود را نشان دهد.

حادثه مرداد ماه، بار دیگر نشان داد که آسیب‌پذیری جنگل‌های حرا تنها به توسعه ساحلی، تغییر کاربری یا تخریب مستقیم محدود نمی‌شود. اکوسیستمی که هر روز با جزر و مد در تماس است، در برابر آلودگی‌های نفتی آسیب‌پذیر بوده و ممکن است به راحتی کارکردهای خود را از دست بدهد.