معماری نوین حکمرانی علم، نخبگان را به حلکننده مسائل تبدیل میکند
به گزارش سرمایه فردا، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان، دوشنبه دوم شهریورماه ۱۴۰۴، در ادامه سفر به استان کردستان و همزمان با هفته دولت، در نشست هماندیشی با نخبگان این استان حضور یافت. این نشست که با هدف تحقق حکمرانی نوین علم، فناوری و نوآوری برگزار شد، بستری برای شنیدن مسائل، دغدغهها و پیشنهادهای نخبگان و تشریح برنامههای حمایتی مبتنی بر معماری جدید حکمرانی علم، فناوری و نوآوری بود.
در این نشست، سعید خدایگان (قائممقام بنیاد ملی نخبگان)، محمدرضا هرمزینژاد (رئیس بنیاد ملی علم ایران) و جمعی از معاونان، مدیران معاونت علمی ریاستجمهوری و نخبگان و فرهیختگان استان کردستان حضور داشتند.
نخبگان، از دریافتکننده حمایت تا حلکننده مسائل کشور
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به پارادایم جدید حمایت از نخبگان در معماری نوین حکمرانی علم، فناوری و نوآوری، گفت: تحقق این حکمرانی نیازمند آن است که نخبگان از جایگاه صرفاً دریافتکننده حمایت خارج شوند و به عنوان یکی از ارکان اصلی حل مسائل کشور، در فرآیند سیاستگذاری، تصمیمسازی و اجرای برنامههای توسعهای حضور مؤثر داشته باشند.
هیئتهای اندیشهورز پل ارتباطی نخبگان و دستگاههای اجرایی
رئیس بنیاد ملی نخبگان در این نشست با اشاره به نقش هیئتهای اندیشهورز در ایجاد ارتباط مؤثر میان نخبگان و دستگاههای اجرایی، اظهار کرد: یکی از اهداف اصلی این طرح، ایجاد ارتباط میان نخبگان و مجموعههای اجرایی و فراهم کردن زمینه برای طرح و بررسی مسائل واقعی دستگاهها از سوی نخبگان است. هیئتهای اندیشهورز میتوانند زمینهای برای ارتباط مؤثرتر نخبگان با دستگاههای اجرایی و شناخت دقیقتر مسائل و محدودیتهای موجود در این دستگاهها فراهم کنند.
طرح همیار صنعت؛ فرصتی برای آشنایی صنعت و نخبگان
افشین درباره طرح همیار صنعت نیز بر ضرورت برگزاری نشستهای تخصصی در استان و ایجاد زمینه برای آشنایی بیشتر مجموعههای صنعتی و نخبگان با این طرح تأکید کرد و گفت: کردستان میتواند با فعالتر کردن این ظرفیت، زمینه استفاده بیشتر نخبگان از حمایتهای طرح همیار صنعت را فراهم کند.
هوشمندسازی انرژی؛ هسته اولیه نخبگان در کردستان شکل میگیرد
رئیس بنیاد ملی نخبگان، در ادامه با اشاره به موضوع چرخه نخبگان و مدیریت هوشمند، از آمادگی برای حمایت از شکلگیری هسته اولیه نخبگان در حوزه هوشمندسازی انرژی خبر داد و اظهار کرد: معاونت علمی میتواند در این حوزه حمایتهایی انجام دهد تا هسته اولیه نخبگان شکل بگیرد و ظرفیتهای علمی و تخصصی استان در مسیر حل مسائل حوزه انرژی به کار گرفته شود.
جایزه علامه طباطبایی؛ نشان برتری علمی با ۱۲۰ برگزیده در طول تاریخ
افشین همچنین با اشاره به جایگاه جایزه علامه طباطبایی به عنوان یکی از مهمترین جوایز علمی کشور، اظهار کرد: این جایزه هر فرد تنها یکبار در طول عمر خود میتواند دریافت کند و از ابتدای اجرای آن تاکنون حدود ۱۲۰ نفر از استادان و فرهیختگان کشور موفق به دریافت این جایزه شدهاند.
وی افزود: انتخاب دو نفر از استادان استان کردستان به عنوان برگزیدگان جایزه علامه طباطبایی در سال گذشته، نشاندهنده کیفیت و ظرفیت علمی و پژوهشی قابل توجه این استان است؛ چراکه معیارهای انتخاب برگزیدگان این جایزه بسیار سختگیرانه است و کسب آن به سادگی امکانپذیر نیست.
سرمایهگذاری علمی؛ فاصله ایران با کشورهای پیشرو
معاون علمی رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به موضوع مرجعیت علمی و ضرورت توسعه زیرساختهای پژوهشی و آزمایشگاهی، بر اهمیت سرمایهگذاری در این حوزه تأکید کرد.
افشین با اشاره به تفاوت و فاصله قابل توجه منابع اختصاصیافته به علم و پژوهش در ایران و کشورهای پیشرو در عرصه تولید علم، اظهار کرد: زمانی که از بنیادهای علم و مؤسسات علمی بزرگ دنیا صحبت میشود، با بودجههایی در محدوده ۱۰، ۱۵ و حتی ۲۰ میلیارد دلار مواجه هستیم، در حالی که مجموع هزینههای شبکه علمی کشور با احتساب مجموعه وزارت علوم، وزارت بهداشت و سایر بخشها، کمتر از یک میلیارد دلار است.
وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از بودجه بنیادهای علم کشورهای پیشرو مستقیماً صرف پژوهش میشود، به همراهی دولت چهاردم با موضوع تولید علم اشاره کرد و افزود: کشور برای رقابت در عرصه جهانی علم و فناوری نیازمند تغییر نگاه نسبت به سرمایهگذاری علمی است و این رویکرد با حضور رئیسجمهور و معاون اول رئیسجمهور که هر دو از چهرههای دانشگاهی و حامی علم و فناوری هستند، در حال تقویت است.
افشین تأکید کرد: تقویت زیرساختهای علمی و آزمایشگاهی از برنامههای مورد توجه معاونت علمی است و با برنامهریزی انجامشده با سازمان برنامه و بودجه، وزارت علوم و وزارت بهداشت، تلاش میشود بهتدریج تحول و بهینهسازی زیرساختها دنبال شود و شبکه آزمایشگاهی ملی کشور تقویت شود.
وی همچنین درباره توسعه زیرساختهای حوزه علوم پزشکی و خدمات آزمایشگاهی پزشکی در استان کردستان، از پیگیری تشکیل مجموعههای تخصصی و استفاده از ظرفیت سرمایهگذاری بخش خصوصی خبر داد و توسعه شهرک سلامت را نیز ظرفیتی قابل بررسی در این زمینه دانست.
حمایت از زنجیرههای ارزش مبتنی بر مزیتهای استان کردستان
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه بر ضرورت تمرکز حمایتهای علمی و فناورانه بر مزیتهای نسبی استان تأکید کرد و گفت: حوزههایی مانند کشاورزی و صنایع تبدیلی مرتبط با آن باید به صورت زنجیرهای مورد توجه قرار گیرند. اگر ظرفیتهای کشاورزی و صنایع تبدیلی استان در قالب یک زنجیره به یکدیگر متصل شوند، امکان ایجاد ارزش افزوده بیشتر فراهم خواهد شد و معاونت علمی نیز میتواند از این زنجیرهها حمایت کند.
افشین همچنین با اشاره به ظرفیتهای استان کردستان در حوزههای مختلف و جایگاه جغرافیایی آن، بر ضرورت توجه به ظرفیت دیپلماسی علمی و فناورانه و توسعه همکاری با کشورهای منطقه تأکید کرد.
وی استان کردستان را دارای ظرفیت مناسب برای تبدیل شدن به یک هاب صادراتی و دیپلماسی علمی و فناورانه برای کشورهای اقلیم کردستان و شمال عراق دانست و اظهار امیدواری کرد با استفاده از ظرفیتهای استان، این موضوع در چارچوب برنامههای توسعه همکاریهای علمی و فناورانه دنبال شود.
تسهیل تأمین مسکن نخبگان کردستان با استثناهای قانونی
افشین در پاسخ به مسائل مطرحشده درباره مسکن نخبگان استان نیز با اشاره به ظرفیتهای قانونی موجود، بر ضرورت همراهی کردستان برای حمایت از تأمین مسکن نخبگان اظهار کرد: در آییننامههای مربوط به نخبگان، استثناهایی پیشبینی شده است که امکان واگذاری زمین به نخبگان را خارج از فرآیندهای معمول و حتی به صورت آفلاین فراهم میکند.
وی افزود: برای نخبگان، منع قانونی در این زمینه وجود ندارد و در صورت فراهم شدن شرایط از سوی استان، امکان اجرای این موضوع وجود خواهد داشت.
افشین با اشاره به تجربه برخی استانها در تخصیص زمین بیشتر از حد معمول برای نخبگان، گفت: در برخی استانها ۳۰ تا ۵۰ درصد زمین بیشتری نسبت به میزان پایه اختصاص یافته است و در صورت فراهم بودن امکانات، اجرای چنین مدلی میتواند به بهبود وضعیت مسکن نخبگان کمک کند.
وی درباره تسهیلات مسکن نیز با اشاره به بالا بودن هزینه تأمین مالی، از پیگیری راهکارهایی برای تسهیل تأمین مالی ساخت مسکن نخبگان خبر داد و افزود: محدودیت مربوط به نسبت ارزش وام به زمین که در بخش خرید مطرح بود، برای ساخت مسکن برداشته شده است و امکان استفاده از تسهیلات در قالب تعاونیهای مسکن و ساختوساز گروهی نیز وجود دارد.
پژوهش در بنیاد ملی نخبگان؛ تمرین و تجربه برای نسل آینده
رئیس بنیاد ملی نخبگان، در بخش دیگری از این نشست، با تشریح تفاوت رویکرد بنیاد ملی نخبگان و بنیاد ملی علم ایران در حمایت از پژوهشها، اظهار کرد: در برنامههای بنیاد ملی نخبگان، هدف صرفاً دستیابی به یک خروجی مشخص و قابل اندازهگیری نیست، بلکه فراهم کردن فرصت برای تجربه و تمرین پژوهش واقعی برای دانشجویان و نخبگان جوان اهمیت دارد.
وی افزود: در طرحهای پژوهشی و مسالهمحور، مسئلهمحور بودن و ارتباط با نیازهای واقعی مورد توجه است، اما هدف این نیست که برای هر فعالیت پژوهشی یک خروجی سختگیرانه و شاخص عملکردی تعیین شود؛ بلکه فرد باید فرصت پیدا کند در دوران نوجوانی و جوانی تجربه پژوهش واقعی به دست آورد.
افشین افزود: نخبگان جوان باید پیش از ورود به عرصههای حرفهای، امکان مواجهه با مسائل واقعی پژوهش، یادگیری روش تحقیق و تجربه کار گروهی را داشته باشند تا در مراحل بعدی، با تجربه و آمادگی بیشتری وارد فعالیتهای علمی شوند.
وی تفاوت این رویکرد با حمایتهای بنیاد ملی علم ایران را نیز مورد توجه قرار داد و گفت: در بنیاد ملی علم ایران، طرحها و پژوهشها با خروجی مشخص و چارچوب دقیقتری دنبال میشوند، در حالی که بنیاد ملی نخبگان بیشتر بر حمایت، تجربهاندوزی و تمرین پژوهش برای نخبگان متمرکز است.
ایجاد فرصتهای جدید برای عبور از فاصله فارغالتحصیلی تا اشتغال
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه با اشاره به یکی از چالشهای مهم نخبگان یعنی فاصله میان فارغالتحصیلی و ورود به بازار کار، از طراحی و اجرای چند مسیر حمایتی برای پر کردن این فاصله خبر داد.
وی گفت: یکی از این مسیرها، توسعه فرصتهای پسادکتری برای دانشآموختگان دکتری است که میتوانند با حمایت بنیاد ملی نخبگان یا معاونت علمی در دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و مجموعههای دیگر فعالیت پژوهشی انجام دهند.
افشین افزود: مسیر دیگر، فرصت مطالعاتی صنعتی است که برای فارغالتحصیلان طراحی شده تا فرد بتواند یک دوره یکساله را در صنعت سپری کند و در این مدت از حمایت مالی برخوردار شود.
وی با اشاره به محدودیت شرکتها در پذیرش فارغالتحصیلان بدون استخدام رسمی و پوششهای بیمهای، اظهار کرد: طرح فرصت مطالعاتی صنعتی با هدف رفع همین فاصله طراحی شده است تا فرد بتواند بدون ایجاد مشکلات حقوقی و بیمهای برای شرکت، تجربه فعالیت در صنعت را به دست آورد.
جذب نخبگان در دستگاههای اجرایی بدون آزمون
رئیس بنیاد ملی نخبگان همچنین با تشریح ظرفیتهای موجود برای جذب نخبگان در دستگاههای اجرایی، اظهار کرد: افرادی که از مسیر بنیاد ملی نخبگان به دستگاههای اجرایی معرفی میشوند، در صورت احراز شرایط، نیازی به شرکت در آزمون استخدامی ندارند.
وی شرط استفاده از این ظرفیت را اعلام نیاز دستگاههای اجرایی و معرفی ظرفیتهای مورد نیاز به سازمان اداری و استخدامی عنوان کرد و افزود: اگر دستگاههای اجرایی استان ظرفیتهای خود را اعلام کنند، میتوان این ظرفیتها را با استفاده از نخبگان استان تأمین کرد.
وی توضیح داد: در این فرآیند، برای هر ظرفیت شغلی سه نخبه به دستگاه اجرایی متقاضی معرفی میشود تا دستگاه اجرایی از میان آنها فرد مورد نظر خود را انتخاب کند و به این ترتیب ضمن تسهیل مسیر جذب نخبگان، اختیار دستگاه اجرایی نیز حفظ میشود.
افشین تأکید کرد: ظرفیتهای اعلامشده باید متناسب با شأن و تخصص نخبگان باشد و بنیاد ملی نخبگان از معرفی نخبگان برای پستهای خدماتی و موقعیتهایی که متناسب با توانمندی آنان نیست، حمایت نمیکند.
تسهیل جذب نخبگان در هیئت علمی دانشگاهها
معاون علمی رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود به مسیر جذب نخبگان در هیئت علمی دانشگاهها اشاره کرد و گفت: برای معرفی نخبگان به دانشگاههای استانها محدودیتی وجود ندارد و دانشگاهها میتوانند از ظرفیت نخبگانی معرفیشده توسط بنیاد ملی نخبگان استفاده کنند.
وی افزود: نخبگانی که از سوی بنیاد معرفی میشوند، از میان برترینهای علمی کشور انتخاب شدهاند و فرایند ارزیابی آنها در هیئت جذب بنیاد ملی نخبگان انجام میشود.
افشین ادامه داد: دانشگاه در پذیرش یا عدم پذیرش فرد معرفیشده اختیار دارد، اما در صورت پذیرش نخبه، میتواند از ظرفیت پست اختصاصیافته بنیاد ملی نخبگان استفاده کند؛ این ظرفیت فرصت مناسبی برای دانشگاههاست تا از توان علمی نخبگان برای تقویت بدنه هیئت علمی خود بهره بگیرند.
وی همچنین با اشاره به مشکلات گذشته در تأمین پستهای هیئت علمی نخبگان، از توافقهای انجامشده برای حل این مسئله خبر داد و گفت: برای جلوگیری از تکرار مشکلات گذشته، بنیاد ملی نخبگان از پیش ظرفیتهای لازم را دریافت کرده و اکنون بیش از ۲۰۰ پست آماده تخصیص در اختیار دارد که برای فراخوانهای پیشرو مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
توسعه همکاری با شرکتهای بزرگ برای جذب نخبگان
افشین یکی دیگر از مسیرهای جذب نخبگان را همکاری با شرکتهای خصوصی و هلدینگهای بزرگ عنوان کرد و گفت: توافقهایی با مجموعههایی همچون مپنا، هلدینگ خلیج فارس و برخی مجموعههای بزرگ اقتصادی برای جذب نخبگان انجام شده است.
وی افزود: فراخوان این ظرفیت نیز در ماههای آینده منتشر خواهد شد و نخبگان میتوانند از این مسیر وارد شرکتهای بزرگ و مجموعههای صنعتی شوند.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین به تنوع مدلهای پسادکتری اشاره کرد و گفت: در برخی مدلها، بنیاد ملی علم ایران استادمحور عمل میکند و استاد منتخب میتواند پژوهشگر پسادکتری انتخاب کند، در حالی که در بنیاد ملی نخبگان، فرد نخبه از امتیاز پسادکتری برخوردار میشود و میتواند استاد و محل فعالیت خود را انتخاب کند.
وی افزود: معاونت علمی نیز ظرفیت دیگری برای فعالیت پسادکتری در شرکتهای دانشبنیان فراهم کرده است و پژوهشگران میتوانند در شرکتهایی که شرایط لازم را دارند، دوره پسادکتری خود را سپری کنند.
شکلگیری شبکه نخبگان در استان کردستان
رئیس بنیاد ملی نخبگان یکی از مهمترین نیازهای نخبگان در سطح استانها را شکلگیری شبکه و ارتباط میان آنها دانست و گفت: نخبگان یک شهر باید بتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند، گفتوگو کنند و از توانمندیها و ایدههای یکدیگر مطلع شوند.
وی با استقبال از پیشنهاد برگزاری جلسات منظم نخبگانی در استان، اظهار کرد: برگزاری نشستهای دورهای میان نخبگان، حتی در قالب جلسات غیررسمی، میتواند به شکلگیری شبکههای تخصصی، تبادل ایده، شناسایی توانمندیها و اجرای طرحهای مشترک کمک کند.
افشین افزود: شبکهسازی میان نخبگان موجب میشود افراد ایدههای خود را در کنار توانمندیهای دیگران قرار دهند و از این طریق امکان شکلگیری فعالیتهای بزرگتر و اثرگذارتر فراهم شود.
افزایش ظرفیت جذب اعضای هیئت علمی نخبگان
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به پیگیریهای انجامشده برای رفع مشکلات جذب اعضای هیئت علمی نخبه، اظهار کرد: طی سالهای گذشته بخشی از نخبگانی که قرار بود در دانشگاهها جذب شوند، با مشکل نبود پست مواجه بودند.
وی افزود: برای حل این مسئله، با سازمان برنامه و سازمان اداری و استخدامی توافقهایی انجام شده و ظرفیتهای لازم برای جذب نخبگان در سالهای پیشرو پیشبینی شده است.
افشین با بیان اینکه بیش از ۲۰۰ پست در حال حاضر آماده است، گفت: بخشی از این ظرفیت برای فراخوانهای آینده نگه داشته شده تا مشکل کمبود پست برای نخبگانی که از مسیر بنیاد ملی نخبگان معرفی میشوند، به صورت پایدار برطرف شود.
تکریم نخبگان؛ بخش مهمی از چرخه حکمرانی سرمایه انسانی
رئیس بنیاد ملی نخبگان در بخش دیگری از سخنان خود، تکریم سرمایههای انسانی و علمی کشور را یکی از اجزای مهم چرخه نخبگی دانست و گفت: کشوری میتواند قدرتمند و دارای آیندهای موفق باشد که قدر نیروی انسانی خود را بداند.
وی اظهار کرد: حمایت از نخبگان تنها به شناسایی و حمایت مالی محدود نمیشود، بلکه باید برای آنها موقعیتهای متنوع ایجاد کرد، زمینه نخبهپروری را فراهم ساخت و در نهایت از ظرفیت خود نخبگان برای شناسایی، حمایت و پرورش نسلهای بعدی استفاده کرد.
افشین با اشاره به برنامههای بنیاد ملی نخبگان برای تقدیر از مدالآوران المپیادهای علمی، افزود: پس از پایان مسابقات علمی، برنامه رسمی تقدیر از مدالآوران برگزار خواهد شد و امسال نیز مانند سالهای گذشته، پس از تکمیل رقابتهای المپیادهای علمی، از برگزیدگان تقدیر میشود.
حمایت از ارتباطات علمی و بینالمللی نخبگان
معاون علمی رئیسجمهور همچنین ارتباطات بینالمللی و دسترسی آزاد نخبگان به منابع علمی و ارتباط با مراکز علمی جهان را از نیازهای مهم جامعه نخبگانی دانست.
وی با اشاره به مباحث مطرحشده درباره طرح نفوذ، اظهار کرد: دولت مخالفت خود را با محدودیتهای غیرضروری در ارتباطات علمی نخبگان و دانشگاهیان اعلام کرده است و تلاش میشود در صورت تصویب مقررات جدید، بخش مربوط به نخبگان و دانشگاهیان به گونهای تنظیم شود که این ارتباطات علمی با محدودیتهای غیرضروری مواجه نشود.
افشین تأکید کرد: حفظ ارتباط نخبگان با جامعه علمی جهان و فراهم کردن امکان دسترسی آنها به منابع و شبکههای علمی بینالمللی، بخشی از الزامات توسعه علمی کشور است.
پیگیری اختصاص منابع استانی برای حمایت از نخبگان
افشین در پاسخ به موضوع منابع مالی مورد نیاز برای حمایت از نخبگان استان نیز به وجود منابع استانی و ملی اشاره کرد و گفت: بخشی از منابع میتواند از سوی استانداریها به بنیاد ملی نخبگان تفویض شود و در استانهایی که این تفویض انجام شده، بنیاد میتواند چند برابر رقم تفویضشده از منابع ملی برای حمایت از برنامهها استفاده کند.
وی افزود: آمادگی وجود دارد که استان کردستان نیز در صورت فراهم شدن شرایط، از این ظرفیت برای تقویت برنامههای حمایتی نخبگان استفاده کند.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین موضوع منطقه آزاد و ظرفیتهای مربوط به زمین را از دیگر موارد قابل پیگیری عنوان کرد و گفت: این موضوعات به صورت جداگانه در دولت دنبال خواهد شد.
توسعه دیپلماسی علمی و فناورانه کردستان
افشین در ادامه با اشاره به موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای استان کردستان، بر استفاده از ظرفیت این استان در توسعه همکاریهای علمی و فناورانه منطقهای تأکید کرد و گفت: کردستان میتواند در حوزه دیپلماسی علمی و فناورانه و توسعه همکاری با اقلیم کردستان و شمال عراق، نقش مهمی ایفا کند.
وی توسعه این ظرفیت را مستلزم همکاری و همافزایی میان دستگاههای اجرایی، دانشگاهها، نخبگان و مجموعههای اقتصادی و فناور استان دانست و بر ضرورت تبدیل ظرفیتهای علمی و جغرافیایی استان به فرصتهای اقتصادی و فناورانه تأکید کرد.
ضرورت استمرار تعامل نهادهای استانی با نخبگان
معاون علمی رئیسجمهور در پایان با قدردانی از نخبگان و استادان حاضر در نشست، بر استمرار ارتباط میان مدیریت استان و جامعه نخبگانی تأکید کرد و گفت: برگزاری دورهای نشستهای نخبگانی در استان میتواند موجب شود نخبگان در جریان مسائل اجرایی استان قرار بگیرند و مدیران نیز از ظرفیت علمی و تخصصی آنان برای حل مسائل استفاده کنند.