پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵
تهران در سال ۱۴۰۵ با دو بحران همزمان دست و پنجه نرم میکند؛ از یک سو تورم و گرانی افسارگسیخته و از سوی دیگر کمبود آب و احتمال خاموشیهای گسترده. هشدار رئیسجمهور درباره «تخلیه تهران» یک تهدید فوری و قریبالوقوع نیست، اما نشانهای روشن از عمق فاجعهای است که اگر بیتفاوت از کنار آن بگذریم، دامنمان را خواهد گرفت.
به گزارش سرمایه فردا، تهران در آستانه ششمین سال متوالی خشکسالی، خود را برای تابستانی داغ و پرماجرا آماده میکند. تازهترین دادههای هواشناسی حاکی از آن است که میزان بارندگی در استان تهران در سال آبی منتهی به شهریور ۱۴۰۵، حدود ۳۵ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. هرچند نسبت به سال آبی گذشته بهبودی ۱۰ درصدی ثبت شده، اما این میزان بارش برای تولید رواناب قابل توجه و تغذیه سدهای پنجگانه تهران کافی نبوده است. به عبارت ساده، آسمان کمی مهربانتر از سال قبل بوده، اما هنوز با شرایط نرمال فاصله زیادی دارد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران با اشاره به وضعیت شکننده سدها هشدار داده است. او میگوید هرچند آب شدن برف ارتفاعات و بارشهای بهاری در اواخر فروردین و اردیبهشت میتواند تا حدی سطح مخازن را تثبیت کند، اما شرایط همچنان شکننده است و همراهی جدی مردم در کاهش مصرف، یک ضرورت انکارناپذیر خواهد بود. در واقع، بدون مشارکت شهروندان، هیچ تضمینی برای عبور سالم از تابستان وجود ندارد.
وضعیت بارش در استان تهران به تفکیک اعداد، تصویر روشنتری از بحران ترسیم میکند. استان تهران با کاهش ۳۵ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت و تنها ۱۰ درصد بهبود نسبت به سال قبل، در رتبه نخست خشکترین استانهای کشور قرار گرفته است. این رتبه به هیچ وجه افتخارآمیز نیست و نشاندهنده عمق فاجعهای است که ماههاست گریبانگیر پایتخت شده است. تهران امروز نه فقط از نظر آلودگی هوا، که از نظر کمبود منابع آبی نیز در صدر جدول بحرانها قرار دارد.
در بهمن ۱۴۰۴، مسعود پزشکیان در اظهاراتی بیسابقه و هشداردهنده گفت: «اگر باران نبارد، ماه آینده مجبور به اعمال محدودیت در تامین آب تهران خواهیم بود. اگر خشکسالی ادامه یابد، آب تمام میشود و ناچار به تخلیه شهر خواهیم شد.» او وضعیت را بسیار هشداردهنده توصیف کرد و خواستار مدیریت فوری و بهینه منابع شد.
این نخستین بار نبود که یک مقام ارشد درباره خطر تخلیه تهران سخن میگفت. پیش از این نیز هشدارهایی درباره خطر خشکسالی و احتمال تخلیه پایتخت مطرح شده بود. دادههای هواشناسی تأیید میکند که تهران در پنج سال گذشته با کاهش شدید بارش مواجه بوده و ذخایر سطحی و زیرزمینی به پایینترین سطح در یک قرن اخیر رسیده است. این هشدارها زنگ خطری برای آیندهای است که اگر چارهای اندیشیده نشود، شاید چندان دور نباشد.
در سوی مقابل اما حمیدرضا جانباز، مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، اردیبهشت امسال اعلام کرد که برنامهای برای اعمال محدودیت در تابستان وجود ندارد. او پیشبینی میکند مصرف آب در تابستان ۲۰ درصد افزایش یابد، اما با مدیریت شبکه و کاهش تلفات، قادر به تامین آب خواهند بود. تناقض آشکار این دو روایت، نشان از یک واقعیت میانی دارد: آب برای تامین شرب وجود دارد، اما به شرط صرفهجویی گسترده و نبود شوک جدید. به عبارت دیگر، تعادل روی لبه تیغ است.
سدها چه میگویند؟ روایت اعداد از پنج منبع حیاتی
تهران از پنج سد اصلی تغذیه میشود: امیرکبیر (کرج)، لار، لتیان، طالقان و ماملو. آخرین گزارشها حاکی از آن است که مجموع ذخیره این سدها حدود ۳۰ درصد کمتر از میانگین پنج ساله برآورد میشود. وضعیت سد امیرکبیر که بزرگترین منبع تامین آب تهران است، بحرانیتر از بقیه گزارش شده و زنگ خطر جدیتری را به صدا درآورده است.
کارشناسان معتقدند تا اوایل تیرماه، آب ذخیره شده در سدها پاسخگوی مصرف عادی خواهد بود. اما از نیمه تیر به بعد، هر گونه بیبارشی، موج گرمای غیرمنتظره یا افزایش بیرویه مصرف، میتواند منجر به قطعیهای چرخشی در برخی مناطق تهران شود. بنابراین، نقطه حساس بحران، نه امروز که یک ماه و نیم دیگر است.
آب تنها برای آشامیدن و کشاورزی حیاتی نیست؛ صنعت برق نیز مستقیماً به آب نیروگاهها وابسته است. نیروگاههای حرارتی و برقآبی مانند نیروگاه کرج و لتیان برای تولید برق در اوج گرمای تابستان، نیازمند جریان پایدار آب هستند. متأسفانه وضعیت بارندگی نامناسب در تهران و البرز، سطح آب پشت سدهای آبی را به شدت کاهش داده است.
برخی منابع از کاهش ۴۰ درصدی حجم ذخیره آب نیروگاههای برقآبی نسبت به سال گذشته خبر میدهند. این یعنی اگر تابستان گرم و طولانی باشد، نیروگاهها توان تولید برق آبی را نخواهند داشت و فشار مضاعفی به نیروگاههای گازی و سیکل ترکیبی وارد میشود. نتیجه این معادله چیزی جز خاموشیهای گسترده و نارضایتی عمومی نخواهد بود.
با این اوصاف، پاسخ به پرسش اصلی گزارش روشن است: بارندگیهای سال آبی جاری به هیچ وجه کافی نبوده و وضعیت را از بحران خارج نکرده است. تهران همچنان درگیر خشکسالی مزمن است و تنها با دو بال صرفهجویی همگانی و مدیریت هوشمندانه فشار (کاهش فشار، توزیع عادلانه) میتوان از تابستان بدون فاجعه عبور کرد.
شرکت آب و فاضلاب اعلام کرده که اصلیترین استراتژی امسال، «مدیریت تقاضا» و توسعه استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف در کنار تعمیرات شبکه و کاهش تلفات خواهد بود. برای نیروگاهها نیز سناریوهای جایگزین از جمله سوخت رسانی با مازوت و گازوئیل و همچنین جیرهبندی برق صنایع در دستور کار قرار دارد. اما این سناریوها هم هزینههای زیستمحیطی و هم هزینههای اقتصادی سنگینی به دنبال خواهند داشت.
تهران در سال ۱۴۰۵ با دو بحران همزمان دست و پنجه نرم میکند؛ از یک سو تورم و گرانی افسارگسیخته و از سوی دیگر کمبود آب و احتمال خاموشیهای گسترده. هشدار رئیسجمهور درباره «تخلیه تهران» یک تهدید فوری و قریبالوقوع نیست، اما نشانهای روشن از عمق فاجعهای است که اگر بیتفاوت از کنار آن بگذریم، دامنمان را خواهد گرفت.
آنچه میتواند نجاتبخش باشد، نه بارش معجزهآسا (که تا تابستان بعید است رخ دهد)، بلکه مشارکت فعال مردم در کاهش مصرف و تصمیمگیریهای سریع و شفاف توسط مسئولان است. وضعیت امروز در مرز «زرد» (هشدار) قرار دارد، اما با تداوم گرما و کاهش بیشتر ذخایر، احتمال عبور به «نارنجی» (اضطرار) بسیار بالاست. تابستان ۱۴۰۵، تابستانی هشداردهنده خواهد بود؛ بیایید از امروز برای آن آماده شویم.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا