تغییر در کمیسیون امنیت ملی در شرایطی که دور جدید تنشهای نظامی با آمریکا آغاز شده نشان از میانهروی دیپلماتیک این کمیسیون دارد.
مهرشاد ایمانی: انتخابات هیئترئیسه کمیسیونهای تخصصی مجلس برگزار شد. این انتخابات باتوجه به شرایط جنگی کشور به صورت الکترونیکی انجام شد که شاهد بازآرایی نسبتا قابل توجه در موازنه قدرت میان جریانهای سیاسی به ویژه در حساسترین کمیسیون مجلس یعنی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی بودیم.
آرایش سیاسی مجلس دوازدهم
مجلس دوازدهم از روز تشکیل خود با اکثریت اصولگرایان شکل گرفت و نیروهای اصلاحطلب در اقلیت محض قرار گرفتند. با این حال میان اصولگرایان نیز یکدست نبودند و گروههای مختلفی میان آنها وجود داشتند؛ از جمله شورای ائتلاف نیروهای انقلاب اسلامی (شانا)، شورای وحدت نیروهای انقلاب اسلامی، جبهه پایداری، شریان و امنا که میان اینها ائتلافهایی شکل گرفت؛ مشخصا شانا و پایداری در ائتلاف با یکدیگر وارد مجلس شدند و از آن سو شریان با امنا به همبستگی رسیدند. همین دو لیستهبودن اصولگرایان نشان میداد که اصولگرایان در کلیت با یکدیگر یکدست نیستند. ائتلاف شانا مهمترین نقش را در انتخابات داشت. زیرا از یک سو نیروهای نزدیک به قالیباف در آن حضور داشتند و از سوی دیگر جبهه پایداری نیز با آنها همسو شده بود. از آن سمت نیروهایی که عمدتا از پایداری جدا شده بودند تحت عنوان شریان و امنا با هم مشترک عمل کردند.
شریان هم که چندی قبل از انتخابات شکل گرفته بود با محوریت افراد شاخصی چون حمید رسایی، امیرحسین ثابتی، مهدی کوچکزاده و ابراهیم عزیزی در مجلس حضور داشتند و شریان و امنا در ادامه مسیر با گروهی به نام «جبهه صبح ایران» که منتسب بود به علیاکبر رائفیپور همگرا شدند و مجموعا حدود ۸۳ کرسی به دست آوردند یعنی حدود یکسوم کرسیهای مجلس. در کنار اینها اصولگرایان سنتی نیز با شورای وحدت نیروهای انقلاب پا به میدان رقابت انتخاباتی گذاشتند و برخی نیروهایشان وارد مجلس شدند. اصلاحطلبان و مستقلین نیز مجموعا توانستند ۵۰ کرسی مجلس را ازآن خود کنند. این نمایی کلی از آرایش سیاسی گروههای مختلف در ترکیب مجلس بود. حالا همین آرایش در انتخابات هیئترئیسه کمیسیونهای تخصصی مجلس نیز به وضوح به چشم میخورد.
زلزله سیاسی در کمیسیون امنیت ملی!
حساسترین و مناقشهبرانگیزترین انتخابات اخیر در کمیسیون امنیت ملی برگزار شد. نتیجه آن به وضوح نشاندهنده یک بازآرایی دروناصولگرایی و شکست طیف شریان و امنا داشت؛ طیفیکه این روزها مواضع بسیار تندی هم در موضوعات مختلف اتخاذ میکنند. مهمترین تغییر کنار گذاشته شدن ابراهیم رضایی، چهره نزدیک به شریان از مسئولیت سخنگویی کمیسیون و انتخاب حسن قشقاوی برای این سِمت بود. رضایی نشان داده بود که سعی میکند مواضعی نزدیک به چهرههای اصلی شریان مثل رسایی، کوچکزاده و ثابتی اتخاذ کند اما قشقاوی چهرهای دیپلمات است که همواره نظراتش در عرصه سیاست خارجی تخصصی بوده است و سابقه سفیر بودن و سخنگویی وزارت امور خارجه را نیز در کارنامهاش دارد.
موضوع مهم دیگر که تغییر معنا دارد در مسئولیت نواب رئیس بود؛ به نحوی که عباس مقتدایی و امیر حیاتمقدم به ترتیب بهعنوان نواب رئیس اول و دوم کمیسیون انتخاب شدند تا از این پس محمود نبویان که از چهرههای اصلی جبهه پایداری است و تا پیش از این نیز بهعنوان نایبرئیس این کمیسیون کلیدی فعالیت میکرد، جایی در هیئترئیسه این کمیسیون نداشته باشد. نکته مهم آن است که تعداد قابل توجهی از اعضای کمیسیون امنیت ملی نیروهای جبهه پایداری هستند و اینکه محمود نبویان و ابراهیم رضایی از پایداریهای کمیسیون امنیت ملی نیز نتوانستهاند رأی بیاورند یعنی آنکه جبهه پایداری هم به نوعی میخواهد راه خود را از طیف رادیکال جدا کند.
موضوع دیگر ابقای ابراهیم عزیزی بهعنوان رئیس کمیسیون بود. او با علاءالدین بروجردی رقابت میکرد که گروه ابهاماتی در رأیگیری به وجود آمد و قرار شد انتخاب رئیس بار دیگر برگزار شود اما در نهایت اعلام شد که نتیجه انتخابات اولیه به قوت خود باقی است و عزیزی رئیس میماند. همچنین بهنام سعیدی و یعقوب رضازاده بهعنوان دبیران اول و دوم کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس انتخاب شدند. تغییر و تحولات کمیسیون امنیت ملی نشان میدهد که نیروهایی عملگرا جای نیروهایی که بعضا مواضعی تند دارند را گرفتهاند.
کمیسیون فرهنگی تخت نفوذ شریانیها
در کمیسیون فرهنگی تغییر چندانی رخ نداد و مرتضی آقاتهرانی از اعضای جبهه پایداری در جایگاه ریاست ابقا شد و حمید رسایی و امیرحسین ثابتی به عنوان نواب اول و دوم رئیس نیز در جایگاه خود باقی ماندند. احمد راستینه هم در جایگاه سخنگویی و اسماعیل سیاوشی و احد بیوته در جایگاه دبیری ابقا شدند که هر سه نیروهایی اصولگرا هستند. به نظر میرسد وزن شریان در این کمیسیون بالاتر است؛ هرچند آقاتهرانی به عنوان یک نیروی پایداری میتواند تأثیر خود را داشته باشد.
کمیسیون اقتصادی در اختیار شورای ائتلاف
در کمیسیون اقتصادی سید شمسالدین حسینی، چهره شاخص اصولگرا و نزدیک به شورای ائتلاف، به عنوان رئیس ابقا شد و مهدی طغیانی، به عنوان نایبرئیس اول، میثم ظهوریان، به عنوان نایبرئیس دوم فتحالله توسلی، به عنوان سخنگو و غلامحسین زارعی و هادی محمدپور به عنوان دبیران انتخابات شدند. به نظر میرسد با این ترکیب کمیسیون اقتصادی همچنان تحت نفوذ شورای ائتلاف باشد.
باقیماندن ترکیب دیگر کمیسیونها
در کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات غلامرضا تاجگردون، چهرهای که بیشتر به عنوان نیروی مستقل شناخته میشود به عنوان رئیس ابقا شد و مهرداد گودرزوند و فریدون همتی به عنوان نواب رئیس برگزیده شدند. محمد قسیم عثمانی هم سخنگوی این کمیسیون شد. در این کمیسیون نقش میانهروها بیشتر به چشم میخورد.در کمیسیونهای عمران، بهداشت و درمان، آموزش، تحقیقات و فناوری، اجتماعی، کشاورزی، صنایع و معادن، انرژی، امور داخلی کشور و شوراها و کمیسیون آییننامه داخلی مجلس تغییر ویژهای مشاهده نشد و عمدتا نیروهای شورای ائتلاف و شورای وحدت در این کمیسیونها حضور دارند. البته نیروهای شریان نیز از اعضای این کمیسیونها هستند اما قدرت تعیین کنندگی ندارند.
تثبیت میانهروی در مهمترین کمیسیون این روزهای مجلس
آنچه از انتخابات هیئترئیسه مجلس به دست میآید آن است که مهمترین پایگاه نیروهای تند که کمیسیون امنیت ملی بود از دست آنها گرفته شد. تغییرات در کمیسیون امنیت ملی یک پیام مهم هم داشت. آنکه در شرایط حساس کنونی کشور که مهمترین موضوع نگاه ایران به جنگ است، کمیسیون امنیت ملی به سمت میانهروی رفته است و جالبتر آنکه این نیروهای جبهه پایداری بودند که باعث کنار گذاشته شدن نیروهای رادیکال شدند تا به نوعی خط خود را از آنها جدا کنند.
از طرفی وضعیت موجود در مجلس نشان میدهد اصولگرایان همچنان یکدست عمل نمیکنند و به ویژه در حوزه سیاست خارجی اختلاف نظرهای گروههای مختلف آنها بیش از گذشته نیز شده است. اکنون نیروهای شریان دو پایگاه قوی در مجلس دارند؛ نخست فعالیتها و سخنرانیهای فردی نمایندگان آنها مثل رسایی، کوچکزاده و ثابتی و دوم پایگاه آنها در کمیسیون فرهنگی. شریان میخواست همان نفوذی که در کمیسیون فرهنگی دارد را در کمیسیون امنیت ملی نیز داشته باشد که با انتخابات اخیر این خواسته محقق نشد.
مستقلین نزدیک به اصولگرایان، پایداری میان اصولگرایان و شریان
مسئله دیگر آن است که ترکیببندی موجود در مجلس نشان میدهد اصلاحطلبان و مستقلین بسیار نزدیک به اصولگرایانی غیر از ائتلاف شریان شدهاند. یعنی چندان تفاوتی در عمل میان اصلاحطلبان و مستقلین با شورای ائتلاف به ویژه نیروهای نزدیک به قالیباف شاهد نیستیم. جبهه پایداری نیز برخلاف تصور عمومی که یکسره مواضعی تند دارد، سعی میکند در میان دو طیف میانهرو و تندروی اصولگرا جای بگیرد. این گروه در حوزه فرهنگی کاملا شبیه شریان عمل میکند اما به نظر میرسد در عرصه سیاست خارجی نزدیک به میانهروها شده است و شاید استفاده تغییر «نزدیک به پایداری» برای همه نیروهایی که مواضعی تند دارند، صحیح نباشد.
در آخر شایان ذکر است که اکثریت قریب به اتفاق نمایندگان چه در انتخابات اخیر و چه در موضعگیریها سعی در شکلگیری نوعی اتحاد سیاسی در داخل دارند. در واقع گرچه اختلافات سیاسی هنوز در میان جناحها و احزاب وجود دارد اما به نظر میرسد نمایندگان در شرایط حساس فعلی سعی میکنند در انتخابها و تصمیم هایشان رویکردی را در پیش بگیرند که نزدیکترین وجه به وحدت و انسجام ملی را داشته باشد.
