افزایش قیمت بنزین تورم یا پایان رفاه
به گزارش سرمایه فردا، تورم چیست و چگونه شکل میگیرد؟ برای پاسخ به این پرسش، باید ابتدا تعریف درستی از تورم داشته باشیم. تورم به معنی افزایش مستمر سطح عمومی قیمتها است. یعنی اگر در جامعه، قیمت همه کالاها و خدمات بهطور مستمر رشد کند، تورم شکل گرفته است. اما نکته مهم این است که تورم با افزایش قیمت یک کالا ایجاد نمیشود. برای درک بهتر این موضوع، بیایید یک مثال ساده بزنیم. فرض کنید در یک جامعه ۱۰ واحد کالا و خدمت وجود دارد و در مقابل آن، ۱۰ واحد پول وجود دارد. پس به هر کالا و خدمت، یک واحد پول میرسد. حالا اگر دولت و بانک مرکزی پول در جامعه را زیاد کنند و مثلاً آن را به ۲۰ واحد برسانند، مردم پول بیشتری در جیب خود خواهند داشت. در این شرایط، آنها شروع میکنند به خرید کالاهای بیشتر. اما اگر تعداد کالاها و خدمات در جامعه ثابت بماند و افزایش پیدا نکند، تقاضا برای کالاها افزایش مییابد و قیمتها بالا میرود. این همان تورم است.
ریشه اصلی تورم خلق نقدینگی
در اقتصاد، همیشه و همیشه، منشأ اصلی تورم، خلق پول توسط دولت و بانک مرکزی است. این موضوع، پایه اصلی و مهمترین عامل تورم محسوب میشود. البته عوامل دیگری مانند انتظارات تورمی، جنگ، بحرانهای اقتصادی و … نیز میتوانند نقش داشته باشند، اما ریشه اصلی در خلق نقدینگی است. اگر پول در جامعه زیاد شود و تولید کالاها متناسب با آن افزایش پیدا نکند، تورم شکل میگیرد.
چرا در ایران افزایش قیمت بنزین با تورم همراه شده است؟
اما اینجا یک سوال مهم مطرح میشود که اگر تورم ناشی از خلق پول است، چرا در ایران هر بار که قیمت بنزین افزایش یافته است، تورم هم بالا رفته است؟ آیا این موضوع با اصول اقتصاد در تضاد نیست؟ پاسخ به این سوال در دو نکته نهفته است:
· انتظارات تورمی: ایران از دهه ۵۰ تاکنون، نزدیک به ۵۵ سال است که با تورم دستوپنجه نرم میکند. وقتی تورم در بلندمدت در یک اقتصاد باقی بماند، انتظارات تورمی شکل میگیرد. یعنی مردم بعد از مدتی، حدس میزنند که قیمتها قرار است بالا برود و از قبل خودشان قیمت کالاها را افزایش میدهند. برای مثال، در دهههای ۷۰ و ۸۰، مردم میدانستند که در فروردین حقوقها افزایش مییابد و قیمت بنزین تغییر میکند. به همین دلیل، برخی کسبه از اسفند کالاهای خود را گران میکردند.
· خلق نقدینگی مداوم: دولت و بانک مرکزی ایران، بهطور مداوم در حال چاپ پول هستند. اگرچه ممکن است در برخی مقاطع، میزان چاپ پول کمتر یا بیشتر شود، اما این چرخه همواره ادامه دارد. وقتی افزایش قیمت بنزین با خلق نقدینگی همراه شود، تورم شکل میگیرد.
افزایش قیمت بنزین؛ رفاه از دست رفته
نکته بسیار مهمی که باید در نظر داشته باشید، این است که افزایش قیمت یک کالا، بهتنهایی منجر به تورم نمیشود؛ بلکه منجر به از دست رفتن رفاه میشود. برای درک این موضوع، باید اقتصاد سالم را در نظر بگیریم. در یک اقتصاد سالم، اگر قیمت بنزین افزایش یابد، اما پول در جامعه زیاد نشده باشد، مردم قدرت خرید خود را از دست میدهند. برای مثال، اگر قیمت بنزین ۵۰ درصد افزایش یابد و درآمد مردم افزایش پیدا نکند، مصرفکنندگان مجبور میشوند مصرف خود را کاهش دهند. ممکن است بهجای هر هفته به شمال رفتن، هر دو هفته یکبار بروند؛ بهجای دور زدن هر شب، فقط هفتهای یکبار دور بزنند و … این یعنی رفاه آنها از دست میرود، اما تورم شکل نمیگیرد. در آمریکا، قیمت بنزین در یک مقطع ۴۰ تا ۵۰ درصد افزایش یافت، اما تورم آنها فقط از دو درصد به سه یا چهار درصد رسید. چرا؟ زیرا پول در آن اقتصاد زیاد نشده بود.
وزن حملونقل در تورم ۱۰ درصد است
نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، وزن حملونقل در تورم است. بنزین یک نهاده حملونقل است و حملونقل خود تنها حدود ۱۰ درصد از سبد تورم را تشکیل میدهد. یعنی وقتی شاخص تورم ساخته میشود، حدود ۱۰ درصد از آن به حملونقل اختصاص دارد. بنابراین، افزایش قیمت بنزین، اثر مستقیم و بزرگی بر تورم ندارد.
در پایان این گزارش، میتوان نتیجهگیری کرد که افزایش قیمت بنزین بهتنهایی تورم نیست. اگر قیمت بنزین افزایش یابد، اما پول در جامعه زیاد نشود، مصرفکنندگان رفاه خود را از دست میدهند و مصرف خود را کاهش میدهند. اما اگر این افزایش قیمت با خلق نقدینگی همراه باشد، تورم شکل میگیرد. بنابراین، ریشه اصلی تورم در ایران، نه بنزین، نه مسکن و نه ارز، بلکه خلق نقدینگی توسط دولت و بانک مرکزی است. افزایش قیمت بنزین، اگر با سیاستهای پولی انبساطی همراه باشد، میتواند تورم را تشدید کند، اما بهتنهایی عامل اصلی تورم نیست. این موضوع را بهعنوان یک فکت اقتصادی در نظر داشته باشید.