آیا خودروهای مونتاژی می‌ارزند ؟

محمدحسن کاکایی، استاد دانشگاه علم و صنعت و کارشناس بازار خودرو، در گفتگو با خبرنگار سرمایه فردا با اشاره به اینکه دوباره بحث مصرف سوخت خودروها مطرح شده و نقدهایی به ویژه درباره مصرف سوخت خودروها وجود دارد، گفت:  اولاً این سوال مطرح است که بعضی از مسئولین اگر می‌توانستند خودرو وارد کنند، چرا تا الان این کار را نکرده‌اند؟ یکی از مسئولین می‌گوید از ژاپن خودرو وارد کنیم، در حالی که ایشان خبر ندارد ۴۰ سال گذشته ژاپن به ما خودرو نفروخته و هر خودرو ژاپنی که به ایران آمده، از خارج ژاپن بوده است. ما از خود شرکت چینی باید بگیریم، اما چینی‌ها هم هر چیزی را نمی‌توانند به ما بفروشند. الان خودروهایی که از چین می‌آیند، برای اینکه مجوز بگیرند و از آنجا خارج شوند، اجازه نمی‌دهند مگر اینکه از سیستم فروش تویوتا بیایند بیرون؛ یعنی در چین می‌زنند اسقاط و بعد می‌آید و هیچ خدماتی هم نمی‌دهد و مردم به‌زودی خواهند دید که چه بلایی سرشان آورده‌اند.

کاکایی با تاکید بر اینکه حرف زدن خیلی راحت است، اما سوال اینجاست که فرض کنیم حرف ایشان درست است، پس دولت چرا کاری نکرده؟ دولت که یکی دو تا نبوده، ۲۰ سال است این اتفاق می‌افتد و دولت‌ها و مجالس مختلفی عوض شده‌اند و همه جور مجلسی داشته‌ایم، تصریح کرد: همه این حرف‌ها هواست. واقعیت‌هایی وجود دارد که نمی‌شود بازش کرد؛ تحریم واقعیت است و جزئیاتی دارد. آمریکا به‌وضوح واردات خودرو را آزاد گذاشته اما واردات قطعات خودرو ممنوع است؛ این در تحریم‌هاست. پس چرا واردات از ژاپن انجام نمی‌شود؟ علتش این است که هر کدام از این شرکت‌ها یک قلمرو و منطقه‌ای دارند و بده‌بستان‌هایی با هم دارند. تویوتا نخواست به ما بفروشد و دوست نداشت، به هر دلیلی بده‌بستان‌هایش را نداشتند. اما علت اینکه از چین هم نمی‌توانیم به‌راحتی خودرو وارد کنیم، بحث تحریم و موضوعات اف‌تی‌اف و جابه‌جایی پول است.

واقعیت های بازار خودرو ایران چیست؟

وی با اشاره به نکته جالب دیگری درباره اظهارات مسئولین که طوری حرف می‌زنند انگار ما از پشت کوه آمدیم، خاطرنشان کرد: چین می‌تواند پول من را بلوکه کند و به اسم تحریم، من را ۱۰٪ زیر قیمت بخرد و بعد خودروی بدش را به من بفروشد. مگر ما می‌توانیم همین‌جوری خودرو بخریم؟ این داستان‌هایی است که واقعیت دارد و یکی دو تا هم نیست؛ الان حدود ۵۰ شرکت مونتاژکار داریم. اگر یک نفر این کار را کرده، دو نفر کرده، یک سال کرده، دو سال کرده، این فرایند تکراری شده و در دولت‌ها و مجالس مختلف تکرار شده است. هر بار وکلای مجلس ادعاهایی می‌کنند، ادعاهای بی‌پایه. طرح ساماندهی بازار خودرو که بعداً به طرح ساماندهی صنعت خودرو تغییر کرد، مربوط به سه مجلس قبل است و در سال ۱۴۰۰ تصویب شده است. سوال من این است که در این پنج سال چه گلی به سر ما گذاشته‌اند؟ حتی خودروهای دست دوم که قرار بود انجام شود، خیلی شدنی نیست و حرف‌هایی می‌زنند. الان دوباره اصلاح کرده‌اند که خودرو دست‌دوم بیاید و هر مانع فنی و نظارتی را برداشته‌اند، اما ببینید چه بلایی سرمان می‌آید.

کاکایی با بیان اینکه جالب است سال گذشته خودروهای ۱۰۰ هزار دلاری وارد این مملکت شده، بروید بررسی کنید ببینید کی این کار را کرده، افزود: علت اصلی را اگر یک دنده عقب برویم، می‌بینیم که می‌گویند ایران‌خودرو چرا با پژو فرانسه کار کرده؟ مال ۴۰ سال پیش، ۳۰ سال پیش است. در آن زمان مناقصه بین‌المللی انجام شده و سه شرکت شرایط ما را پذیرفتند و آمدند مذاکره کردند. فیات، فلکس و پژو بودند. ما گفتیم داخل‌سازی کنید، یکی گفت من نیستم، فقط پژو بود. من تعجب می‌کنم که مسئولین چگونه چنین حرفی می‌زنند؛ نشان می‌دهد کامل نمی‌دانند چه خبر است. فقط می‌آیند دل ما را می‌سوزانند با این حرف‌های قشنگ که چرا خودروی ۱۰ هزار دلاری با مصرف دو لیتر وارد نکردیم؟ خب چرا نکردید؟ این‌ها همه حرف است.

وی در ادامه تصریح کرد: مثلاً شرکت چری در ۲۰ سال پیش، ۲۵ سال پیش که هیچ‌کس نمی‌شناختش، کمک‌کم رشد کرد و حالا می‌بینیم که هست. سوال بعدی این است که چرا چری با این کیفیت این خودرو را می‌دهد؟ بستگی به قیمت و شرایط قرارداد و امکانات دارد. چرا الان مستقیم در ایران کم داریم؟ خودروساز باید بر اساس خواسته بازار وارد کند؛ پولدارها شاسی‌بلند دوست دارند، پس شاسی‌بلند می‌آورد. همین الان مدیران‌خودرو در ایران سه کلاس دارد: ام‌وی‌ام، فونیکس و اکستریم. جالب است دیروز با چند نفر از دوستان که اکثراً آمریکا و کانادا بودند بیرون بودیم، یکی از آنها خودروی پی‌اچ‌ای‌وی (هیبرید قابل شارژ) داشت و می‌گفت حتی در خود آمریکا هم نمی‌صرفه. بنزین آنجا ارزان است اما باز هم نمی‌صرفه. خودروی برقی و پی‌اچ‌وی هم نمی‌صرفه. بعضی‌ها حرف‌های پوپولیستی بدون مطالعه می‌زنند.

ترافیک خزنده بدترین نوع ممکنبرای مصرف سوخت

کاکایی با تاکید بر اینکه مردم هر حرفی بزنند حق دارند و تجربیات خودشان را می‌گویند، اما مسئولین متاسفانه خیلی غیردلسوزانه حرف می‌زنند، گفت: نمی‌خواهم بگویم خودروهایمان عالی است، اما بد نیست. مثلاً همین چری که دارد وارد ایران می‌کند، جی‌دی‌آی توربو و این‌ها همه مدرن هستند. اما متاسفانه در ایران دو سه چیز مشکل دارد: یکی بنزین است که مشکل اساسی دارد و به‌شدت استهلاک را بالا می‌برد و برای موتور مشکل ایجاد می‌کند. برای رسیدن به سرعت مشخص باید گاز بیشتر بدهید و مصرف سوخت بالا می‌رود. مسئله بعدی این است که چون بنزین ارزان است، مردم شاسی‌بلند می‌خرند. از طرفی ترافیک در تهران، اصفهان و مشهد خزنده است؛ ترافیک خزنده بدترین نوع ممکن است. پشت چراغ قرمز خودروی هیبرید خاموش می‌کند، اما در تهران در اکثر ساعات روز در بزرگراه‌هایی مثل همت، نه می‌ایستید و نه راه می‌روید و وقتی راه می‌افتید، با شتاب حرکت می‌کنید.

وی با بیان اینکه آزمایشات دقیقی انجام داده و مقاله‌های علمی آن چاپ شده، افزود: کیفیت سوخت در ایران به هم ریخته و نگهداری خودرو را دشوار کرده است. علت اینکه خودروهای چینی که به قول آقایان آشغال است وارد می‌شود، تحریم است و مصرف بالا هم به همین دلیل است که از این مدل‌های پرمصرف وارد می‌شود.

کاکایی با اشاره به اینکه مردم خودروهای پرمصرف را دوست دارند و این سوال مطرح است که چرا خودروی برقی وارد نمی‌شود، گفت: خودروی برقی هم اگر وارد شود، کسی نمی‌خرد. نمونه‌اش را یادتان باشد؛ سر گازسوز یادتان می‌آید چقدر تبلیغات کردند؟ الان چرا گازسوز نداریم؟ این سوال ساده‌تر است. طرح گازسوز که زمانی گفتید نجات‌دهنده این مملکت است، کجا رفت؟ مسئولینی که ادعا می‌کنند، خود آقای سقا رئیس سازمانی هستند که از ۳۰ سال پیش به وجود آمده؛ سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی (ساتا) و اینها، که بعداً ادغام شدند و شدند سازمان بهره‌وری انرژی راهبردی ریاست‌جمهوری. بروید بررسی کنید بگویید مگر شما ادعا نمی‌کردید؟ این طرح‌هایی که در این ۳۰ سال آمدید و پیگیری کردید، به کجا رسید؟ این‌ها حرف است، من تاکید می‌کنم.

وی با بیان اینکه دو مشکل بزرگ دیگر هم در مورد خودرو داریم، افزود: یکی این است که متاسفانه به خاطر اقتصادمان، تعداد خودروهای فرسوده‌مان خیلی زیاد است. الان ۲۷ میلیون خودروی سواری در حال تردد داریم که حدود ۱۰ تا ۱۷ میلیون آن کاملاً مستهلک هستند. تعمیر و نگهداری هم در ایران درست انجام نمی‌شود که این خودش دلیل دیگری برای بالابودن مصرف سوخت و آلایندگی است.

چرا قیمت خودرو در ایران بالا تمام می‌شود؟

کاکایی با تاکید بر اینکه مسئله بعدی که اشاره می‌کنند کیفیت پایین است، تصریح کرد: بله، کیفیت پایین است برای اینکه تحریم هستیم و هی بالا و پایین می‌شود. طرف خارجی هم هیچ تعهدی ندارد؛ اگر زیاد حرف بزنیم، می‌گوید نمی‌خواهم به تو بدهم. این فرض مملکت ماست، می‌خواهید چکارش کنید؟ نکته دوم این است که الان خودروساز بر اساس خواسته بازار عمل می‌کند. خودروساز چیزی که مردم می‌خواهند می‌آورد. دو موضوع را قاطی نکنید؛ یکی اینکه گفتید چرا خودروی پرمصرف می‌آورد، دارم توضیح می‌دهم که آن را هم می‌آورد، ایکس‌۵۵ را هم می‌آورد. سبد محصولاتش بستگی به خواست شما دارد.

وی در پاسخ به اینکه چرا قیمت خودرو در بخش اقتصادی در ایران بالا تمام می‌شود، گفت: واقعیت این است که تحریم‌ها را فکر می‌کنید ورق‌پاره است؟ واقعیت دارد. دور زدن تحریم‌ها فکر می‌کنید چقدر هزینه دارد؟ خیلی مهم است. بعضی مواقع تا چهار کشتی باید عوض کنند تا به دبی برسد. شما فکر می‌کنید چند کشتی عوض می‌کنند تا به دبی برسد؟ خیلی راحت است؟ من موافقم، چرا تحریم هستیم؟ موافقم. اما وقتی چیزی می‌خواهد به ایران بیاید، حتی اگر بروید از خود دبی خودرو بخرید، اجازه نمی‌دهند. دبی اجازه می‌دهد خودرو را به عراق بفرستید، اما اجازه نمی‌دهد به ایران بفرستید. برای همین است که موضوع دور زدن تحریم‌ها و تراست‌ها مطرح است. این‌ها هزینه دارد.

کاکایی با اشاره به اینکه نمی‌فهمد چرا بعضی‌ها این مسائل را به رخ می‌کشند، افزود: شما می‌دانید چه خبر است؛ نمی‌توانید خودتان را با امارات، عمان و ارمنستان مقایسه کنید. الان که خودرو وارد می‌شود، داستان‌هایی دارد. این‌طور نیست که بتوانید ۵۰ هزار تا وارد کنید؛ همه را از نمایشگاه‌ها می‌خرند و داستان‌های خودش را دارد. خودروهایی که از چین برای مونتاژ می‌آید، شش واسطه دارد. دور زدن تحریم یعنی حتی مسیر دریایی طولانی‌تر می‌شود؛ باید از این بندر به آن بندر برود، تخلیه شود و به کشتی دیگر داده شود که خودش ۳۰ تا ۴۰ درصد قیمت را بالا می‌برد. این حرف‌ها خیلی ساده و بی‌پشتوانه است.

وی با بیان اینکه هزینه لجستیک و جابه‌جایی پول در این مملکت خیلی بالاتر از تمام دنیاست، تصریح کرد: تحریم معلوم است، همه چیز معلوم است. نمی‌دانم چرا باید این‌ها را به مردم گفت. درسته، اگر قیمت بنزین بالا برود، در نهایت مونتاژکار هم مجبور می‌شود خودروی کم‌مصرف وارد کند، یا بهتر بگوییم مردم خواهان آن می‌شوند و او هم وارد می‌کند. وقتی دستوری نیست، یادتان می‌آید که به مردم فشار آمد و مشکل کمبود گاز پیش آمد؟ در حالت عادی و قیمت آزاد، مردم خودشان سراغ گازسوز می‌روند. شما به‌زور که نمی‌توانید به مردم بفروشید.

از خودروهای گازسوز و هیبریدی تعریف نکنید!

کاکایی با طرح یک سوال جالب خطاب به مسئولان دولتی و نمایندگان مجلس که اینقدر از خودروهای گازسوز و هیبریدی تعریف می‌کنند، گفت: چرا خودشان از این خودروها نمی‌خرند؟ جالب نیست؟ این همه می‌گویید خوب است، چرا یک دستگاه نمی‌خرید؟ چرا هیبرید نمی‌خرید؟ مگر ادعا نمی‌کنید؟ بروید بخرید. من می‌خواهم بگویم که ما مشکل داریم، اما تاکید می‌کنم اگر قیمت سوخت منطقی شود، مصرف‌کننده هم حساب و کتاب می‌کند. تا حالا ترکیه رفته‌اید؟ آنجا خیلی از ماشین‌ها قدیمی هستند، اما یک دود هم از آنها خارج نمی‌شود. پرسیدم چرا؟ برای اینکه قیمت بنزین بالاست و به‌شدت مراقب تعمیر و نگهداری هستند، چون می‌دانند اگر کیفیت پایین بیاید و مصرف سوخت برود بالا، باید پول زیادی بدهند. جالب است که در ترکیه وقتی ماشین اجاره می‌کنید، می‌گویند باک پر به شما دادیم، باک پر برگردانید. بعضاً قیمت بنزین از پول اجاره هم گران‌تر می‌شود. به خاطر همین مردم ترکیه خیلی مراقب تعمیر و نگهداری هستند. اما در ایران، اولاً مراقبت نمی‌کنیم، برایمان مهم نیست، ثانیاً سیستم تعمیر و نگهداری هم نظارت نمی‌شود. همین الان خودروهای مونتاژی که چند سال است وارد شده‌اند، مشکل قطعات دارند. کدام تعمیرگاه مدرن و به‌روزی را در این چند وقت در تهران دیدید که افتتاح شده باشد؟ نه، نمی‌شود. پس یک جای کار می‌لنگد که به ما نمی‌گویند.

وی با ابراز ناراحتی از اینکه بعضی‌ها با علم به مشکلات، نمک روی زخم مردم می‌پاشند، تصریح کرد: مونتاژکاران سالانه ۶ تا ۷ میلیارد دلار ارزبری دارند. نتیجه این وضعیت، سیاست‌گذاری دولت و مجلس است. به جای اینکه از من سوال کنید، یک زنگ بزنید به یک وکیل مجلس و بپرسید چهار سال از تصویب قانون ساماندهی گذشته، شما چه ساماندهی در صنعت خودرو کردید؟ یک معیار بگویید، یک چیز مشخص. این سامان‌تخریب صنعت خودرو، ایران‌خودرو و سایپا را که تولید داخلی دارند و زحمت کشیده‌اند، هر هشت سال است زیانده می‌کنیم و از این ماتاچ (ضربه) می‌زنیم. این‌طور می‌زنیمشان که می‌گویند دزدند، قیمت‌ها را دولا حساب می‌کنند. این‌طور می‌زنیمشان که خوشحال هم هستیم، کلاً خوشحالیم.

کاکایی در واکنش به این پیشنهاد که «برویم خودروی خوب بیاوریم»، با طعنه گفت: خب چرا معطلی؟ شما که استادید در نابود کردن صنعت خودرو، این همه ایراد بلدید، پس بگیرید حلش کنید. من روزهایی که قانون ساماندهی بازار خودرو مطرح شد، گفتم این قانون، سامانِ بازار خودرو نیست. ببینید چقدر مسخره است که در این مملکت، به‌جای اینکه بخواهند صنعت خودرو را ساماندهی کنند، می‌خواهند بازار را ساماندهی کنند! خودشان خجالت کشیدند و یک سال بعد اسمش را کردند «قانون ساماندهی صنعت خودرو»، اما ماهیت، همان ماهیت است. در حقیقت می‌خواستند بازار خودرو را ساماندهی کنند، اما بدون توجه به عوامل کلان. نه تنها ساماندهی صنعت خودرو انجام نشد، بلکه ساماندهی بازار خودرو هم انجام نشده است.

آینهٔ بغل تویوتا کرولا ۳۰۰ میلیون تومان!

وی با بیان اینکه الان مردم با حجم انبوهی از واردات بی‌حساب‌وکتاب مواجه هستند، افزود: مثال بزنم؛ تویوتا آمده در مملکت، چند شرکت فکر کرده‌اند خوب است و ده‌تایی وارد کرده‌اند. فکر کنم پارسال خبردار شدم ۳۴ شرکت تویوتا وارد کرده‌اند. جالب نیست؟ یعنی چه؟ یعنی مقیاس اقتصادی نیست. توییت‌هایی که به شما می‌گویم، تویوتا به ما نمی‌فروشد. هرکدام رفته‌اند ۵۰۰ تا، هزار تا، ۳ هزار تا وارد کرده‌اند و رها کرده‌اند به امان خدا. کجا شد این‌ها؟ یکی کنار خیابان باز شده بوده، زده‌اند. خلاصه، این آینهٔ بغل تویوتا کرولا که ارزان‌ترین تویوتاست، شکسته رفته. اولاً پیدا نکرده، بعد یکی آمده گفته ۱۵۰ میلیون به من بده بروم ببینم می‌توانم بیاورم یا نه. بعد گفته خب چقدر؟ گفته نمی‌دانم دو ماه، سه ماه، ایشالا که می‌آرند. بعد گفته خب چقدر؟ گفته به قیمت الان ۱۵۰، دیگر هم باید بگذاری روش. یعنی ۳۰۰ میلیون تومان یک آینهٔ بغل رفته. تعمیراتی که می‌کنند، همین‌جوری آبکی می‌چسبانند، تف‌مالی می‌کنند. یک تعمیر کرده ۸۰ میلیون تومان پول تحویل داده، زده رنگ، ماشین را داغون کرده، سیستم برقی مشکل پیدا کرده، چون سیستم‌های مدرن است.

کاکایی با تاکید بر اینکه جالب‌تر این است که هیچ تعهدی هم ندارند، تصریح کرد: من خودم شاهد هستم، مدرک دارم. توجه کنید در زمان جنگ نبود، چون اگر قبل از جنگ بود می‌گفتید خب جنگ شده. در زمان جنگ که پیش‌فروشی کردند با قیمت قطعی، اولاً تعهدش را انجام ندادند. با چهار، پنج ماه تأخیر، روزی که آمد، گفت آقا سه و نیم میلیارد بود! جالب اینکه سه میلیارد گفته بودند و در سایت زده بودند. گفت ۵۰ تا ۸۰ تومان باید پول اضافه بدهی، اگر قبول نداری انصراف بده. من پرسیدم هیچ کاریش نمی‌توانیم بکنیم؟ جالب نیست؟ یعنی واردات کرده، شما واردات کردی قیمت اسید داری می‌فروشی؟ جنگ هم بوده، می‌دانستی جنگ است، برای چی باید قیمت بالا ببری؟ به چه حقی پول گرفتی وقتی رفتی حالا می‌آوری؟ هیچ نظارتی وجود ندارد.

وی در پاسخ به پیشنهاد مسئولین برای بررسی واردات تویوتا، گفت: بروید چک کنید، بروید ببینید آیا شبکهٔ نمایندگی‌های تویوتا در این مدت توسعه پیدا کرده؟ همه این خودروها وارد کشور شده، اما شبکه توسعه نیافته. روتین‌ترین خودروی دنیاست از نظر فروش و قیمت. چند شده؟ چهار میلیارد، پنج میلیارد. تو بازار چنده؟ شش میلیارد.