افزایش هزینه دریافت گواهینامه رانندگی به ۱۵ میلیون تومان، یک «شکاف اجتماعی جدید» ایجاد کرده است. گواهینامه که تا دیروز یک «نیاز عمومی» برای تمام اقشار جامعه بود، امروز به یک «کالای لوکس» تبدیل شده است

به گزارش سرمایه فردا، در حالی که هر روز خبر گرانی یک کالای اساسی دیگر منتشر می‌شود، این بار نوبت به «گواهینامه رانندگی» رسیده است. رئیس اتحادیه صنف آموزشگاه‌های رانندگی تهران از افزایش ۵۶ درصدی نرخ آموزش رانندگی خبر داده و اعلام کرده است که مجموع هزینه دریافت گواهینامه رانندگی در شرایط فعلی به ۱۵ میلیون تومان رسیده است. این رقم در مقایسه با سال ۱۴۰۳ (حدود ۹ تا ۱۰ میلیون تومان) افزایشی نزدیک به ۵۰ تا ۶۰ درصدی را نشان می‌دهد. افزایش هزینه گواهینامه در حالی رخ می‌دهد که حداقل دستمزد کارگران حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و نرخ تورم نقطه به نقطه در اردیبهشت ۱۴۰۵ به بالای ۵۰ درصد رسیده است. این گزارش به تحلیل علل این افزایش و پیامدهای آن بر متقاضیان می‌پردازد.

جزئیات افزایش؛ هزینه هر ساعت آموزش ۶۰۰ هزار تومان

بر اساس اعلام رئیس اتحادیه صنف آموزشگاه‌های رانندگی تهران، «هزینه آموزش رانندگی» (که عمدتاً شامل جلسات عملی رانندگی پشت آمبولانس است) با افزایش ۵۶ درصدی نسبت به سال گذشته، به ساعتی ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. یک هنرجو برای کسب مهارت کافی و موفقیت در آزمون عملی، به طور متوسط به ۱۰ تا ۱۲ ساعت آموزش عملی نیاز دارد. بنابراین، صرفاً هزینه آموزش عملی (بدون احتساب هزینه‌های ثبت‌نام، آزمون، معاینه، و خدمات اداری) حدود ۶ تا ۷.۲ میلیون تومان خواهد بود. با احتساب سایر هزینه‌ها (آزمون آیین نامه، معاینه، کارت سلامت، هزینه دفتر خدمات الکترونیک، و…)، مجموع هزینه دریافت گواهینامه به حدود ۱۵ میلیون تومان می‌رسد. این رقم برای بسیاری از جوانان (به ویژه دانشجویان و کارگران) که میانگین حقوق ماهانه آنها حدود ۸ تا ۱۲ میلیون تومان است، تقریباً یک تا دو ماه حقوق کامل را شامل می‌شود.

چرا گواهینامه اینقدر گران شد؟ سه دلیل اصلی

افزایش هزینه گواهینامه عمدتاً ناشی از سه عامل است. نخست، «افزایش هزینه سوخت و انرژی». آموزشگاه‌های رانندگی از خودروهای آموزشی (معمولاً پژو ۲۰۶، تیبا، سمند و…) استفاده می‌کنند که مصرف سوخت بالایی دارند. با افزایش قیمت بنزین در بازار آزاد (حدود ۵,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰ تومان برای بنزین آزاد و ۳,۰۰۰ تومان برای بنزین سهمیه‌ای) و همچنین افزایش قیمت گازوئیل برای خودروهای دیزلی، هزینه سوخت یک جلسه آموزش ۱ ساعته به حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان رسیده است. دوم، «افزایش حقوق مربیان». طبق قانون کار، دستمزد کارگران (که شامل مربیان آموزشگاه‌های رانندگی نیز می‌شود) سالانه باید متناسب با نرخ تورم افزایش یابد. در سال ۱۴۰۵، حداقل دستمزد کارگران حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است. سوم، «افزایش هزینه نگهداری خودروهای آموزشی». قیمت لاستیک، روغن موتور، قطعات یدکی و خدمات تعمیرگاهی به دلیل افزایش نرخ ارز و تورم، حداقل ۵۰ تا ۱۰۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. به عنوان مثال، قیمت یک جفت لاستیک ۱۸۵/۶۵R14 برای خودروی پژو ۲۰۶ از حدود ۳ میلیون تومان به ۶ میلیون تومان رسیده است. تعویض روغن موتور و فیلتر نیز از حدود ۵۰۰ هزار تومان به یک میلیون تومان افزایش یافته است.

پیامدهای افزایش هزینه؛ از کاهش متقاضیان تا بی‌عدالتی اجتماعی

این افزایش شدید هزینه، پیامدهای منفی متعددی به دنبال خواهد داشت. نخست، «کاهش تعداد متقاضیان دریافت گواهینامه». بسیاری از جوانان و کارگرانی که توانایی پرداخت ۱۵ میلیون تومان را ندارند، یا دریافت گواهینامه را به تأخیر می‌اندازند و یا اساساً از آن صرف‌نظر می‌کنند. این موضوع به کاهش امنیت جاده‌ای منجر می‌شود، زیرا افراد مجبور می‌شوند بدون آموزش کافی و گواهینامه، رانندگی کنند (رانندگی بدون گواهینامه). دوم، «افزایش تقاضا برای دریافت گواهینامه از طریق ارتباطات (غیرقانونی)». برخی افراد که توانایی پرداخت هزینه سنگین آموزش را ندارند، ممکن است با پرداخت رشوه به مربیان یا افسران راهور، بدون گذراندن دوره‌های آموزشی (و یا با آموزش حداقلی) گواهینامه دریافت کنند. این موضوع به کاهش کیفیت رانندگی و افزایش تصادفات منجر خواهد شد. سوم، «بی‌عدالتی اجتماعی». افرادی که در دهک‌های پایین درآمدی قرار دارند، عملاً از امکان دریافت گواهینامه (و در نتیجه از مزایای آن مانند استخدام در مشاغل نیازمند گواهینامه) محروم می‌شوند. این در حالی است که ثروتمندان و افراد مرفه به راحتی می‌توانند هزینه ۱۵ میلیون تومانی را پرداخت کرده و گواهینامه دریافت کنند. این شکاف، نابرابری اجتماعی را تشدید می‌کند.

راهکارهای کاهش هزینه؛ آموزش آنلاین، خودروهای برقی و نظارت بیشتر

برای کاهش هزینه دریافت گواهینامه و جلوگیری از بی‌عدالتی اجتماعی، راهکارهای زیر پیشنهاد می‌شود. نخست، «استفاده از سامانه‌های شبیه‌ساز (سیمولاتور) و آموزش آنلاین». آموزش‌های تئوری (قوانین راهنمایی و رانندگی، علائم، و…) را می‌توان به صورت آنلاین و با هزینه بسیار پایین‌تر (مثلاً ۱ تا ۲ میلیون تومان) ارائه داد. این کار هزینه کلی را کاهش می‌دهد. دوم، «تشویق آموزشگاه‌ها به استفاده از خودروهای برقی و هیبریدی». دولت می‌تواند با اعطای تسهیلات کم‌بهره به آموزشگاه‌ها برای خرید خودروهای برقی، هزینه سوخت را (که بخش عمده هزینه آموزش است) کاهش دهد. سوم، «نظارت بر هزینه‌های اضافی». اتحادیه آموزشگاه‌های رانندگی باید بر هزینه‌های اضافی (مانند هزینه ثبت‌نام، صدور کارت، خدمات اداری و…) نظارت کرده و از دریافت هرگونه وجه غیرمجاز جلوگیری کند. چهارم، «اعطای وام قرض‌الحسنه» به متقاضیان کم‌درآمد (به ویژه دانشجویان و سربازان) برای پرداخت هزینه گواهینامه با بازپرداخت بلندمدت (مثلاً ۱۲ ماهه).

 گواهینامانه لوکس شد

افزایش هزینه دریافت گواهینامه رانندگی به ۱۵ میلیون تومان، یک «شکاف اجتماعی جدید» ایجاد کرده است. گواهینامه که تا دیروز یک «نیاز عمومی» برای تمام اقشار جامعه بود، امروز به یک «کالای لوکس» تبدیل شده است که فقط افراد مرفه و ثروتمند به راحتی می‌توانند آن را تهیه کنند. دولت و اتحادیه آموزشگاه‌های رانندگی باید هر چه سریع‌تر راهکارهای کاهش هزینه را اجرایی کنند. در غیر این صورت، در آینده نزدیک شاهد افزایش رانندگی بدون گواهینامه (و در نتیجه افزایش تصادفات و جرایم رانندگی) و همچنین افزایش احساس نابرابری و تبعیض در میان جوانان و کارگران خواهیم بود. موفق باشید.