اینفلوئنسرهای درمان در دام قانون
به گزارش سرمایه فردا، خبر بازداشت یکی از معروفترین قولنجشکنهای فضای مجازی، نه تنها مانند بمبی در شبکههای اجتماعی صدا کرد که باعث شد تا چالش «پزشک نماها» در فضای مجازی دوباره به یکی از داغترین اخبار رسانهها و محافل دوستانه و خانوادگی بدل شود. ویدئوهای او که با صدای بلند «تق» استخوانها و ادعای درمانهای فوری در چند ثانیه پربازدید شده بود، حالا جای خود را به خبر دستبند خوردن و بازجویی داده است.
اما این اتفاق، فراتر از داستان بازداشت یک فرد است؛ این حادثه در واقع بهانهای شده تا بار دیگر یکی از خطرناکترین سوژههای پزشکی یعنی «پزشکنماها و مداخلهگران غیرمجاز در امور درمان» دوباره باز شود. این بازداشت، تنها بخشی کوچک از یک جریان گستردهتر است: جریانی که در آن «شهرت مجازی» جایگزین «مدرک دانشگاهی» شده و صدای لایکها، بلندتر از صدای هشدارهای علمی شده است.
از دکتر علفیها تا اینفلوئنسرهای درمان
اگر به عقب برگردیم، سالها پیش مدعیان درمان غیرمجاز را با نام «دکتر علفیها» میشناختیم؛ افرادی که با ادعاهای گیاهی و نسخههای عجیب در کوچهها و بازارهای شهر مردم را اغفال میکردند. اما امروز، این پدیده پوستاندازی کرده است. پزشکنمای مدرن، دیگر در کوچهها نمیچرخد؛ او حالا در دنیای دیجیتال است، با رینگلایتهای گرانقیمت، ادیتهای حرفهای و زبانی که دقیقاً با لایفاستایل نسل «زد»همخوانی دارد.
درست مانند همین قلنج شکنی که حالا در صدر اخبار قرار گرفته است. او ادعا میکند که «درمانهای دستی» و «اصلاح ستون فقرات» را بلد است و با تولید محتوای اغواگرانه، دامی میسازد که در آن، بیمار به جای پزشک، به یک «سلبریتی درمان» اعتماد کند. جامعه شناسان در تحلیل این تغییر چهره میگویند: «ما با نوعی «سرمایه اجتماعی جعلی» روبهرو هستیم. در فضای مجازی، شهرت با تخصص اشباع شده است. وقتی یک فرد تعداد فالوئرهای زیادی دارد، مخاطب به طور ناخودآگاه تصور میکند که این فرد لایق اعتماد است. در واقع، تخصص در دنیای دیجیتال جای خود را به «دیده شدن» داده است و همین موضوع باعث میشود مردم، تخصص علمی را فدای جذابیتهای بصری و شهرت مجازی کنند.»
تله«درمان دستی»
بسیاری از مردم تصور میکنند قولنجشکنی یا جااندازی مفاصل، یک هنر یا مهارت تجربی است که هر کسی با کمی تمرین میتواند به دست آورد. اما واقعیت علمی چیز دیگری است. دکتر احمد موذنزاده، نایبرئیس انجمن فیزیوتراپی ایران، در این باره هشدار میدهد که انجام تکنیکهای درمان دستی و جااندازیها تنها در صلاحیت افرادی است که تحصیلات دانشگاهی داشته، مجوز قانونی گرفته و عضو سازمان نظام پزشکی باشند.
وقتی یک فرد بدون صلاحیت علمی، اقدام به کششهای ناگهانی یا جااندازی مهرهها میکند، در واقع با یک بمب ساعتی بازی میکند. پیامدهای این مداخلات غیراصولی میتواند از یک درد ساده شروع شده و به شکستگی مهرهها، آسیبهای جبرانناپذیر نخاعی و حتی فلج شدن منجر شود. تراژدی اینجاست که این افراد اغلب در مراکز غیررسمی و «زیرزمینی» فعالیت میکنند؛ جایی که هیچ پروتکل ایمنی وجود ندارد و در صورت بروز حادثه، هیچکس پاسخگو نیست.
سلبریتیها؛ پل ارتباطی میان سودجویی و اعتماد تودهها
یکی از خطرناکترین ابعاد این ماجرا، استفاده از سلبریتیها برای تبلیغ این درمانهای غیرمجاز است. وقتی یک چهره مشهور در فضای مجازی میگوید که از خدمات یک «قولنجشکن» استفاده کرده و نتیجه گرفته است، این پیام برای میلیونها مخاطب به عنوان یک «ضمانت کیفیت» تلقی میشود. در حالی که این تبلیغات، هیچ پایه علمی ندارد و تنها هدف آن جذب مشتری برای مراکز غیرمجاز است.
دکتر سید محمد میرزایی، جامعه شناس هم در تایید این نظریات میگوید:«سلبریتیها در جامعه امروز نقش «راهنمای اعتماد» را بازی میکنند. وقتی یک فرد مشهور، یک درمان غیرعلمی را تایید میکند، در واقع دارد ساختار نظارتی جامعه را دور میزند. مخاطب دیگر به دنبال مدرک تحصیلی درمانگر نمیگردد، بلکه به «تجربه» سلبریتی مورد علاقهاش اعتماد میکند. این یعنی جابهجایی معیار تخصص از دانشگاه به صفحه اینستاگرام.»
دینامیک سودجویی و نقاب «مافیای پزشکی»
پزشکنماهای اینستاگرامی، تنها به دنبال شهرت نیستند؛ آنها یک مدل کسبوکار سودجویانه را پیش گرفتهاند. این افراد با استفاده از تکنیکهای اغواگرانه، مردم را به مراکز خود میکشانند و هزینههای گزافی را تحت عنوان «درمانهای تخصصی» دریافت میکنند. اما هرگاه این افراد با قانون روبهرو میشوند، سریعاً نقابی به نام «مظلومنمایی» به چهره میزنند. آنها ادعا میکنند «مافیای پزشکی» قصد دارد مانع از پیشرفت درمانهای جدید شود یا راه رسیدن آنها به مردم را ببندد.
اما حقیقت این است که هیچ تخصصی در دنیا، بدون داشتن صلاحیت علمی و مجوز قانونی، اجازه دست زدن به بیمار را ندارد. این یک چارچوب اخلاقی و حرفهای است که در تمام دنیا پذیرفته شده است. موذنزاده تأکید میکند که حتی ماساژ افراد سالم هم چارچوب علمی دارد و مواردی مثل قولنجشکنیهای پر سر و صدا، اصلاً توصیه نمیشوند؛ چون فرد سالم ممکن است دچار پوکی استخوانی باشد که خودش از آن بیاطلاع است و یک حرکت اشتباه، زندگی او را به بهای سنگینی تغییر دهد.
بازگشت به تخصص و استعلام صلاحیت
راه نجات برای بیمار، بسیار ساده است اما نیاز به اراده دارد: «توقف و استعلام». هر درمانگری که ادعای تخصص در فیزیوتراپی یا درمانهای دستی را دارد، باید عضو سازمان نظام پزشکی باشد. اگر کسی در فضای مجازی تبلیغ میکند، اولین قدم این است که صلاحیت علمی او استعلام شود.
امروزه حدود ۳ هزار مرکز فیزیوتراپی در سراسر کشور فعال هستند که با متدهای بهروز و علمی خدمات ارائه میدهند. نیازی نیست بیمار برای درمان، به دنبال افرادی بگردد که در اتاقهای کوچک و بدون تجهیزات، ادای درمانگری در میآورند. درمان واقعی، صبوری میطلبد و نیاز به تشخیص دقیق پزشکی دارد، نه یک حرکت سریع و یک صدای بلند شکستن استخوان.
قانون در برابر مداخلهگران
تا مدتی پیش، برخورد با این مداخلهگران در امر درمان، شاید چندان قاطع نبود. اما اکنون ورق برگشته است. در چارچوب تعزیرات جدید، جرایم مالی برای دخالت غیرمجاز در امور پزشکی به شدت افزایش یافته و در برخی موارد به چند صد میلیون تومان رسیده است. همچنین مجازاتهایی نظیر حبس، به عنوان یک ابزار پیشگیرانه وارد میدان شده است.
موذنزاده دراین باره میگوید: تا یکی دو سال گذشته، برخوردها قاطع نبود و میزان جرایم نیز پایین بود. اما در چارچوب تعزیرات جرایم مالی دخالتهای غیرمجاز در امور پزشکی افزایش یافته و بعضا به چند صد میلیون تومان رسیده و مجازاتهایی نظیر حبس و غیره نیز میتواند جنبه پیشگیرانه داشته باشد. در این راستا از مسئولان قضایی درخواست داریم که حمایت بیشتری انجام داده و برخوردهای قاطعتری صورت گیرد و این موارد به اطلاع مردم هم برسد.
با این حال، نظارت در فضای مجازی به دلیل گستردگی اینستاگرام، بسیار دشوار است. سازمان نظام پزشکی، وزارت بهداشت و دادگاه انقلاب باید در یک زنجیره واحد، این کانونهای سودجویی را شناسایی و متوقف کنند. اما مهمتر از همه، آگاهی مردم است. وقتی مردم بفهمند که «درمان معجزهآسا» وجود ندارد و هرگونه ادعای درمان سریع و قطعی در یک جلسه، نشانه کلاهبرداری است، آنگاه این بازار سیاه فرو میپاشد.
سلامت، جای ریسک ندارد
بدن انسان، پیچیدهترین ماشین جهان است و هرگونه دخالت غیرعلمی در آن، میتواند منجر به فجایعی شود که شاید تا پایان عمر با بیمار همراه باشد. اعتماد به سلبریتیها یا افرادی که تنها در دنیای مجازی متخصص هستند، ریسک بزرگی است. درمان واقعی در مراکز رسمی، تحت نظر متخصصان و با رعایت استانداردهای بهداشتی است. هرگز اجازه ندهید وسوسه «درمان سریع»، شما را به مسیری ببرد که پایانش در اتاقهای ICU یا جراحیهای پیچیده برای جبران خطاهای یک «قولنجشکن» باشد.