پایگاه خبری سرمایه فردا

در حالی که پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه در آماده‌باش کامل به سر می‌برند و ناوهای هواپیمابر در فاصله چند روزه از سواحل ایران حرکت می‌کنند، یک سوال اساسی در محافل دیپلماتیک واشنگتن بی‌پاسخ مانده است: چرا مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، که مسئول اصلی پرونده ایران است، در هیچ یک از دورهای مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در اسلام‌آباد و ژنو حاضر نشده است؟ فایننشال تایمز در تحلیلی تازه، پرده از یک معمای دیپلماتیک برداشته است. 

در حالی که درخواست‌ها برای تعلیق توافق تجاری اتحادیه اروپا با اسرائیل به اوج رسیده، آلمان و ایتالیا سپر تل‌آویو شدند.

در حالی که مذاکرات صلح اوکراین ادامه دارد، اتحادیه اروپا همچنان میان مصادره دارایی‌های روسیه، تأمین مالی جنگ و نگرانی از آینده امنیتی خود سرگردان است. اختلافات داخلی، هشدارهای مسکو، کمبود بودجه اوکراین و ادعاهای اطلاعاتی درباره احتمال گسترش جنگ، تصویری از بحرانی چندلایه را ترسیم می‌کند که نه پایان آن روشن است و نه راه‌حل آن در دسترس.

سفر عباس عراقچی به فرانسه تنها یک دیدار رسمی نبود؛ بلکه تلاشی برای باز کردن روزنه‌ای تازه در روابط یخ‌زده تهران و اروپا، در شرایطی که مسیر گفت‌وگو با آمریکا بسته است. این سفر، هم حامل پیام تداوم مذاکره و هم بازتاب تناقض‌های سیاست خارجی ایران در برابر فشارهای غرب بود.

آزادی مشروط مهدیه اسفندیاری پس از ۲۳۵ روز بازداشت در فرانسه، هم‌زمان با رسیدگی قضایی به پرونده دو تبعه فرانسوی در ایران، نشانه‌ای از فعال شدن کانال تبادل دیپلماتیک میان تهران و پاریس است. این تبادل، اگر عملیاتی شود، می‌تواند نقطه آغاز بازسازی روابط ایران و اروپا پس از دوره‌ای طولانی از یخ‌زدگی و تنش‌های سیاسی باشد.

با وجود توافق ایران و آژانس درباره بازرسی از تأسیسات هسته‌ای و ارائه اطلاعات درباره ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد، سه کشور اروپایی همچنان بر فعال‌سازی مکانیسم ماشه اصرار دارند؛ اقدامی که به گفته ناظران، نه‌تنها نقض آشکار مفاد برجام و حقوق بین‌الملل است، بلکه نشان‌دهنده تظاهر اروپا به دیپلماسی و پیروی کامل از مواضع آمریکا است. در صورت اجرای اسنپ‌بک، مسیر مذاکره مسدود، دسترسی به تأسیسات ایران قطع، و ابزار فشار غرب تهی خواهد شد. چین و روسیه نیز با رد مشروعیت حقوقی این اقدام، از همکاری در اجرای تحریم‌ها خودداری کرده‌اند. این تحولات نشان می‌دهد که توافق اخیر ایران با آژانس، بیش از آنکه راهی برای مصالحه باشد، به ابزاری برای آزمون صداقت غرب تبدیل شده است.

در حالی که چین با نمایش قدرت نظامی و دیپلماتیک، هشتادمین سالگرد پیروزی بر ژاپن را جشن گرفت، نشانه‌های شکل‌گیری نظمی جهانی با محوریت پکن بیش از پیش آشکار شده‌اند. جان رنی شورت، استاد سیاست عمومی، معتقد است که جهان از نظم تک‌قطبی تحت رهبری آمریکا عبور کرده و اکنون در مرحله گذار به یک نظم چندقطبی قرار دارد؛ نظمی که چین، آمریکا و اروپا هر یک با چالش‌های داخلی و رقابت‌های ژئوپولیتیکی، برای تثبیت جایگاه خود در آن تلاش می‌کنند. این گذار، نه‌تنها پایان «قرن آمریکایی» را رقم زده، بلکه پرسش‌هایی بنیادین درباره آینده اتحادها، منافع مشترک جهانی و احتمال درگیری‌های نوظهور را پیش روی قدرت‌های بزرگ قرار داده است.

اقدام سه کشور اروپایی در کلید زدن مکانیسم ماشه، بار دیگر توافق هسته‌ای ایران موسوم به برجام را در کانون توجه افکار عمومی قرار داده است. منتقدان دولت حسن روحانی، این اقدام را نتیجه مستقیم ضعف‌های ساختاری توافق و خوش‌بینی غیرواقع‌بینانه تیم مذاکره‌کننده می‌دانند. مفاد بند اسنپ‌بک، به‌گونه‌ای تنظیم شده که امکان بازگرداندن تحریم‌ها بدون اجماع و حتی بدون اثبات حقوقی فراهم شده است. اکنون، با آغاز رسمی این فرآیند، بسیاری خواستار پاسخگویی بانیان برجام و بازنگری در شیوه تعامل با غرب شده‌اند.

در بحبوحه جدال بر سر مکانیسم ماشه، ایران با تکیه بر موقعیت ژئوپلیتیکی و ظرفیت نفتی خود، تهدید به اختلال در عرضه 20 میلیون بشکه نفت روزانه از تنگه هرمز کرده است. این تهدید می‌تواند قیمت نفت را تا ۲۵۰ دلار افزایش دهد و اروپا را در برابر فشارهای واشنگتن به چالش بکشد.