شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵
در برخی استانهای کشور، تعداد مرگومیرها از تولدها بیشتر شده و رشد طبیعی جمعیت منفی شده است.
حمیدرضا خالدی:در حالی که ایران در یکی از پیچیدهترین برهههای تاریخی خود قرار گرفته، مفهوم اقتدار ملی در حال بازتعریف است. امروز دیگر مرزهای قدرت تنها با جنگافزارها تعیین نمیشود، بلکه سرمایه انسانی و ترکیب جمعیتی، ستون فقرات ماندگاری تمدنی ماست. علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، در تحلیل اخیر خود با نگاهی راهبردی تاکید کرده است که مسئله جمعیت حتی از چالشهای نظامی و جنگهای جاری نیز با اهمیتتر است. حقیقت تلخ این است که اگر کشوری نیروی جوان و پویا نداشته باشد، اقتدار آن در برابر فرسایش زمان از بین خواهد رفت. روند نزولی جمعیت و رسیدن آمار موالید به زیر مرز یک میلیون نفر در سال، زنگ خطری است که نشان میدهد ما در حال از دست دادن حیاتیترین مولفه قدرت خود هستیم. موضوعی که باعث شده تا هفتهای به نام هفته ملی «جمعیت» در تقویم ما نامگذاری شود.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت و رئیس ستاد هفته ملی سلامت ۱۴۰۵، با ادبیاتی متفاوت و هشداردهنده به موضوع جمعیت پرداخته و با صراحت اعلام کرده که مسئله جمعیت حتی از چالشهای نظامی و جنگهای جاری نیز با اهمیتتر است. این یک جمله کلیدی است؛ یعنی اگر کشوری بهترین تجهیزات و بیشترین قدرت نظامی را هم داشته باشد، اما نیروی جوان و مولد خود را از دست بدهد، عملاً از درون تهی شده است.
رئیسی معتقد است که اقتدار امروز کشورها بیش از هر چیز به سرمایه انسانی و حضور جوانان وابسته است. او در ادامه به یک واقعیت تلخ اشاره کرده و گفته که سیر نزولی موالید در کشور ما، مشابه بسیاری از کشورهای دیگر، همچنان با شتاب ادامه دارد. رئیسی با ارائه آمارهای مقایسهای نشان داد که وضعیت چقدر جدی است. بر اساس آخرین دادههای رسمی، در سال ۱۴۰۳ تعداد تولدها در ایران بیش از ۹۷۰ هزار مورد بوده است؛ اما این عدد در سال ۱۴۰۴ با یک افت شدید به حدود ۸۹۰ هزار نفر رسیده است. یعنی ما تنها در طول یک سال، حدود ۸۰ هزار نوزاد کمتر داشتهایم. این سقوط به زیر مرز ۹۰۰ هزار تولد در سال، یک زنگ خطر بزرگ برای جایگزینی نسل در ایران است.
معاون وزیر بهداشت در بخش دیگری از صحبتهایش به وضعیت قرمز موالید در برخی استانها اشاره کرد که بسیار تکاندهنده است. او اعلام کرد که در استانهایی مثل گیلان، البرز و مازندران، ما به وضعیتی رسیدهایم که تعداد مرگ و میرها از تعداد تولدها بیشتر شده است. این یعنی در این مناطق، جمعیت نه تنها رشد نمیکند، بلکه به صورت طبیعی در حال کم شدن است. این اتفاق که متخصصان به آن رشد طبیعی منفی میگویند، نشاندهنده بسته شدن تدریجی پنجرههای جمعیتی در سرسبزترین و حیاتیترین مناطق کشور است.
رئیسی همچنین به موضوع سالمندی اشاره کرده و گفته که ما با شتاب به سمت یک جامعه پیر حرکت میکنیم. پیشبینیهای او نشان میدهد که طی دو تا سه دهه آینده، از هر سه ایرانی، یک نفر سالمند خواهد بود. تصور کنید جامعهای را که ۳۳ درصد آن را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل میدهند؛ چنین جامعهای با چه چالشهای عظیمی در زمینه نگهداری، درمان و نیروی کار مواجه خواهد شد. این دقیقاً همان جایی است که او تاکید میکند جمعیت از هر جنگی مهمتر است.
هفته ملی جمعیت (۲۴ لغایت ۳۰ اردیبهشت ماه) امسال با شعار «ایران جوان» نامگذاری شده است. با وجود تمامی کاستیها و کندیها در سیاستگذاریهای بخش جمعیت اما، همچنان بخشی از کارشناسان معتقدند که میتوان این تهدید را به فرصت بدل کرد. علیرضا اولیائی منش، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، به عنوان یکی از همین افراد این هفته را فرصتی طلایی برای آموزش، اطلاعرسانی و اجرای برنامههای تبلیغی در زمینه ازدواج و فرزندآوری میداند. اولیائی منش معتقد است که برای رسیدن به یک ایران جوان و قوی، باید برنامههای آگاهیبخشی به صورت منسجم و در تمام سطوح جامعه اجرا شود.
او بر این باور است که فرزندآوری فقط یک موضوع آماری برای دولت نیست، بلکه نقش ویژهای در ثبات، استحکام، آرامش و نشاط خودِ خانوادهها دارد. اولیائی منش تاکید کرد که پذیرش نقش پدری و مادری، اولین و مهمترین هنجاری است که باید در جامعه تقویت شود؛ چرا که این کار همسویی با نظام آفرینش و همگامی با طبیعت انسان است. خانهای که در آن صدای کودک شنیده شود، محیطی شادابتر و پایدارتر برای والدین فراهم میکند و این همان چیزی است که جامعه امروز ما به آن نیاز مبرم دارد.
یکی از محورهای اصلی صحبتهای معاون بهداشت دانشگاه تهران، رابطه میان جمعیت جوان و قدرت اقتصادی است. او خاطرنشان کرد که جمعیت جوان یکی از اصلیترین عوامل اقتدار کشورها به شمار میرود. سرمایه انسانی، ستون اصلی توسعهیافتگی و پویایی اقتصاد در تمام دنیاست. وقتی تعداد فرزندان در خانوادهها کاهش مییابد، کشور با یکی از منفیترین پیامدهای اقتصادی یعنی کاهش نیروی کار یا همان «جمعیت فعال» روبهرو میشود.
کمبود نیروی کار جوان یعنی کاهش نوآوری، کاهش تولید و در نهایت تضعیف جایگاه اقتصادی کشور در سطح بینالمللی. علاوه بر این، پیر شدن جمعیت هزینههای کمرشکنی را برای سیستمهای درمانی و بیمهای به همراه دارد. اولیائی منش ابراز امیدواری کرد که با اجرای دقیق سیاستهای جمعیتی و «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت»، بتوانیم از این بنبست عبور کنیم و جامعهای جوان، مقتدر و شاداب برای نسلهای آینده بسازیم.
ترکیب حرفهای رئیسی و اولیائی منش یک تصویر واضح را جلوی چشم ما میگذارد: ما در یک پیچ تاریخی هستیم. سقوط موالید به زیر ۸۹۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که مشوقهای فعلی هنوز نتوانستهاند جلوی شیب تند کاهش جمعیت را بگیرند. وقتی در سه استان مهم کشور، مرگ بر تولد پیشی میگیرد، یعنی ما داریم به صورت فیزیکی کوچک میشویم. این وضعیت برای کشوری با آرمانهای بزرگ و موقعیت استراتژیک، یک تهدید وجودی است.
اینکه مسئولان میگویند مسئله جمعیت از جنگ با آمریکا و اسرائیل هم مهمتر است، به این دلیل است که در جنگ، دشمن مشخص است و جبهه معلوم؛ اما در بحران جمعیت، دشمن یک فرآیند آرام و بیصداست که ریشههای ملت را میخشکاند. اگر امروز برای جوانی جمعیت سرمایهگذاری نکنیم، فردا حتی اگر بهترین سلاحها را هم داشته باشیم، جوانی نداریم که از این آب و خاک دفاع کند یا در کارخانهها و آزمایشگاهها برای پیشرفت ایران تلاش کند.
تمام حقوق برای پایگاه خبری سرمایه فردا محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
سرمایه فردا