گوشت بوفالو در ایران بخریم؟
مونا موسوی: بعد از افرایش قیمت تمام شده گوشت و کاهش تقاضای مصرفکنندگان وزارت جهادکشاورزی به دنبال تعدیل مصنوعی قیمت در بازار رفت. درواقع به جای تعدیل قیمت نهاده ها واردات گوشتهای ارزان قیمت بوفالو از کشورهای هند و پاکستان را در دستور کار قرار داده درحالی که بسیاری از کارشناسان این راهکارها را غیرکارشناسی میدانند که اثر موقتی در بازار دارد و تبعات میتواند بلندمدت نمایان شود.
بر اساس آخرین آمارهای رسمی منتشرشده، صنعت دامپروری ایران با یک پارادوکس پیچیده روبهرو است. از یکسو، میزان تولید گوشت قرمز در کشور طی سالهای اخیر به دلیل گرانی نهاده ها کاهش تولید رخ داده و سرانه مصرف گوشت قرمز خانوارها طی دو دهه اخیر، از حدود ۲۸ کیلوگرم به ۱۲ کیلوگرم در سال سقوط کرده است. این کاهش ۵۷ درصدی در مصرف، نه بهدلیل تغییر ذائقه، بلکه ناشی از فشار طاقتفرسای تورم بر سبد غذایی خانوارهاست. با این حال وزارت جهادکشاورزی تصمیم گرفته با گوشت بوفالو سبد مصرفی خانوارها را ترمیم کند.
داود نعمتی مدرس و پژوهشگر علوم دامی در گفتوگو، خبرنگار هفت صبح ضمن اشاره به وضعیت نامناسب تولید گوشت در ایران و افت قابلتوجه تقاضا در بازار، عنوان کرد:« در چنین شرایطی، واردات گوشت بوفالو توجیه منطقی ندارد. هزینههای حملونقل، گمرک و سایر هزینههای جانبی واردات، در نهایت بر قیمت تمامشده محصولات اثرگذار خواهد بود و این امر نمیتواند به تنظیم بازار گوشت کمک چندانی کند چون مصرف این گوشت برای مردم هم چندان خوشایند نیست.»
گوشت بوفالو در قصابیها عرضه نمیشود
وی با اشاره به استقبال بسیار پایین مصرفکنندگان از این محصول، تصریح کرد:« در حال حاضر، گوشت بوفالو در قصابیها عرضه نمیشود و اگر هم عرضه شود، تقاضای معناداری برای آن وجود نخواهد داشت. دلیل اصلی این عدم استقبال را ماهیت وحشی حیوان و بافت سفتتر گوشت آن در مقایسه با گوشت گاو و گوساله است. »
نعمتی افزود: «علاوه بر این، خطر بیماریهای مشترک بین انسان و بوفالو مانند سل اهمیت نظارت بر گوشت های غیراستاندارد را بیشتر میکند. برای تأیید سلامت این محصولات، نیاز به بررسیهای دقیق دامپزشکی در کشور مبدأ است. به همین دلیل این پرسش اساسی مطرح است که آیا نظارت دامپزشکی برای این نوع گوشت صورت میگیرد؟»
این پژوهشگر علوم دام در بخش دیگری از سخنان خود، به ناهماهنگی سیاستهای وزارت جهاد کشاورزی در زمینه تنظیم بازار اشاره و تأکید کرد:« وزارتخانه باید بیش از هر چیز به موضوع نهادهها و حمایت از تولید داخلی توجه کند، در مقطع کنونی، بسیاری از پرورشدهندگان و گاوداریها با چالشهای متعددی مواجه هستند. دولت از یکسو نهادهها را با قیمتهای بالا در اختیار آنها قرار میدهد و انتظار دارد که با هزینه تمامشده بالا، گوشت ارزان تولید کنند و از سوی دیگر، با واردات گوشتهایی که مشخص نیست از نظر ذبح، کیفیت و بستهبندی در چه سطحی هستند، بازار را با چالش مواجه میکند.»
نعمتی با بیان اینکه هرچند قیمت گوشت یخزده بوفالو قطعاً ارزانتر از محصولات داخلی است، اما بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی نیاز بازار باشد، گفت: «نمیتوان با عرضه هر نوع گوشتی انتظار داشت که مصرفکننده راضی باشد و وضعیت بازار به سمت تعادل حرکت کند. آنچه بازار کشور در مقطع کنونی به آن نیاز دارد، افزایش تولید و عرضه داخلی گوشت با کیفیت و متناسب با ذائقه مصرفکنندگان است.»
وزارت جهادکشاورزی پاسخ شود
چرا در شرایطی که وزارت جهاد کشاورزی ادعای مدیریت بازار را دارد، سفره مردم به سمت گوشتها گوشتهای میرود که نه با ذائقه ایران همخوانی ندارد و نه از نظر کیفیتی قابل تایید هستند. واکاوی دقیق آمارهای تولید، مصرف و زنجیره تأمین نشان میدهد که در دولت چهاردهم، نه تنها طرحهای توسعه دامپروری به سرانجام نرسیده، بلکه یک رویکرد واکنشی و غیرکارشناسانه جایگزین برنامهریزی راهبردی شده است، به طوری که گوشت های مصرف صنعتی برای فرآوردهها را وارد چرخه مصرف خانوارها کرده است.
سید مصطفی یعقوبی کارشناس سابق سازمان اصلاح نژاد یعقوبی در گفتوگو با خبرنگار هفت صبح درباره واردات گوشت بوفالو به ایران گفت: «در حال حاضر تولید گاومیش در ایران وجود دارد. اما تولیدات گاومیش در استانهای آذربایجان غربی، گلستان و خوزستان عمدتاً معطوف به مصرف شیر است. گوشت گاومیش به دلیل بافت سفتتر و رنگ قرمزتر از گوساله، بیشتر به صورت چرخشده و همراه با دنبه برای تهیه کباب کوبیده و در مواردی در پادگانها استفاده میشود، اما عمده مصرف آن به صنایع تولید سوسیس، کالباس و سایر فرآوردههای گوشتی اختصاص دارد، زیرا قیمت تمامشده پایینتری برای تولیدکنندگان به همراه دارد.»
وی با اشاره به ورود گوشت بوفالو از کشورهایی نظیر هند و پاکستان، اظهار داشت :« سطح دامداری در این کشورها و وضعیت انگلزدایی و واکسیناسیون دامها بهطور کامل مشخص نیست. به همین دلیل نگرانی از اینکه دامها در این کشورها بهصورت جنگلی و آزاد پرورش یابند وجود دارد، از طرف دیگر در مقطع کنونی مشخص نیست که آیا ایران کارشناس دامپزشکی در این کشورها مستقر دارد یا خیر. این وضعیت نتیجه فعالیت دلالانی است که پیشتر نهادهها را وارد میکردند و حالا با افزایش قیمت گوشت و کاهش قدرت خرید مردم، به بازار واردات گوشت روی آوردهاند.»
پشت پرده فساد بازار واردات گوشت
یعقوبی با انتقاد شدید از سیاستهای وزارت جهاد کشاورزی، عملکرد این وزارتخانه را ضعیفترین سیاستهای کشاورزی پس از انقلاب در دولت چهاردهم توصیف و تصریح کرد:« این وزارتخانه تاکنون هیچ برنامهای برای افزایش تولید و تنظیم بازار گوشت ارائه نداده است. با وجود اینکه طرحهای مشخص برای افزایش تولید گوشت گوسفندی و گاوی، در دو سال گذشته ارایه شده و هیچ اقدام اثرگذاری از سوی این وزارتخانه مشاهده نشده است.
این کارشناس با اشاره به تبعات منفی واردات گوشت بوفالو بر بازار داخلی، خاطرنشان کرد:« این اقدام نهتنها نمیتواند به حل مشکل بازار گوشت کمک کند، بلکه میتواند تبعات جدی از نظر سلامتی و بهداشت عمومی نیز به همراه داشته باشد. وضعیت نظارت دامپزشکی ایران در کشورهای وارداتی باعث شده حتی در کشورهایی مانند برزیل که بهعنوان صادرکننده معتبر شناخته میشوند، بهترین بخشهای گوشت گاو به کشورهای اروپایی ارسال شده و بخشهای کمکیفیت بهصورت یخزده به ایران صادر میشود. این موضوع را نشاندهنده ضعف عملکرد کشور در زمینه واردات گوشت است»
وی، وزارت جهاد کشاورزی را بهعنوان متولی اصلی تأمین و تنظیم بازار گوشت، مقصر این وضعیت معرفی کرد و گفت که «این وزارتخانه باید پاسخگوی ضعفهای موجود در این حوزه باشد.»
تحلیل عملکرد وزیر جهاد کشاورزی در دولت چهاردهم
تحلیل عملکرد غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی در دولت چهاردهم نشاندهنده یک الگوی تکراری از واکنش به گرانی بدون برنامهریزی و اجرا است که میتوان آن را در سه محور خلاصه کرد:
دولت با گران کردن نهادههای دامی و حذف ارز ترجیحی برای این بخش، هزینه تمامشده تولید را بهطور تصاعدی افزایش داده است. در حالی که دامدار مجبور است نهاده را با قیمت جهانی یا نرخ آزاد خریداری کند، وزارتخانه انتظار دارد گوشت با قیمت مصوب به بازار عرضه شود. این تضاد اقتصادی، دامداران را به سمت حذف گلهها و خروج از چرخه تولید سوق داده است.
از طرف دیگر واردات گوشت از کشورهایی با استانداردهای بهداشتی نامعلوم پرریسک است. کارشناسان معتقدند که این کشورها نظارت موثری بر بیماریهای مشترک انسان و دام همچون تب مالت و سل ندارند. در حالی که ایران در گذشته رویای صادرات گوشت حلال به کشورهای اسلامی را در سر میپروراند، اکنون به واردکننده گوشت یخزدهای تبدیل شده که مشخص نیست در چه شرایطی ذبح و بستهبندی شده است.
حلقه مفقوده در زنجیره نظارت دامپزشکی
وجود یک حلقه مفقوده در زنجیره نظارت دامپزشکی، بحران را عمیقتر کرده است. برخلاف عملکرد سازمان دامپزشکی در دهههای گذشته که بازرسیهای دقیق و مستمری بر کشتارگاهها داشت، در دو سال اخیر میزان پایش سلامت گوشتهای منجمد و تازه وارداتی مبهم است. تنها در سال گذشته، چندین محموله گوشت غیربهداشتی در مرحله ترخیص کشف و توقیف شد که نشان میدهد وزارتخانه نه تنها در تأمین، بلکه در کیفیت نیز به مشکل خورده است.
جامعه دامداران کشور، که معیشت و تولید آنها به امنیت غذای مردم گره خورده، اینروزها با موج بیسابقهای از تهدیدات روبهرو هستند و آنها وادار به فروش دامهای مولد به قیمت کشتار شدهاند که نتیجه چنین سیاستی، کوچسازی دائمی گلهها و پر شدن سیلوی دامداریهاست.
بررسی وضعیت کنونی صنعت گوشت در ایران، بحران مدیریتی است. وزارت جهاد کشاورزی در دولت پزشکیان، بهجای ارائه یک بسته جامع برای نجات صنعت دامپروری، به دو سیاست غلط تثبیت نرخ گران نهاده و واردات بدون چشمانداز پناه برده است. این راهبرد نه تنها به رونق تولید کمک نمیکند، بلکه در میانمدت، امنیت غذایی کشور را با خطر جدی مواجه میسازد. دولت پزشکیان باید بداند که سفره مردم را نمیتوان با لاشههای بینام سیر کرد؛ بلکه این نهادهای تولیدکننده داخلی هستند که باید به دور از سیاستهای متناقض، در مدار توسعه و رونق قرار بگیرند.
بنابراین در حالی که بازار گوشت ایران با موج تورم و کاهش قدرت خرید دستوپنجه نرم میکند، ردپای عجیبی از گوشت بوفالوهای هندی و پاکستانی در فرآوردههای گوشتی و کبابهای ارزانقیمت دیده میشود. از این رو هجوم دلالان به بازارهای کشورهای همسایه برای واردات بینظارت گوشت بوفالو با هدف تنظیم بازار نیست که منافعی در آن پنهان شده است.