فیلم بیش از آنکه نگاهی پلیسی/جنایی به معضل زن کشی داشته باشد، به عنوان آسیبی اجتماعی به آن می‌پردازد

آنتونیا شرکا| ابراهیم ایرج زاد را از نخستین فیلم بلند سینمایی‌اش به یاد می‌آوریم: تابستان داغ (۱۳۹۵)؛ عصر فیلم‌های نسبی‌گرا به سبک سینمای اصغر فرهادی بود و خانواده‌های متوسط مسئله‌دار و کودکانی با عمر کوتاه که مرگشان انگار نشانی از ناپایداری نسل آینده درجامعه بحران زده آن زمان بود.

فیلم در جشنواره سینمایی فجر با استقبال روبه‌رو شد و با نامزدی در ۱۳ رشته و دو سیمرغ برای بهترین فیلمبرداری و بهترین تدوین توانست آغاز خوبی را برای ورود به سینمای حرفه‌ای رقم بزند. اما فیلم بعدی ایرج زاد عنکبوت (۱۳۹۸) براساس ماجرای واقعی قتل‌های زنجیره‌ای دهه ۷۰ ساخته شد و روایتی معتدل از جنایاتی سازمان یافته بود که عامل آن، پیرو عقیده‌ای مذهبی انجام می‌داد.

فیلم بیش از آنکه نگاهی پلیسی/جنایی به معضل زن کشی داشته باشد، به عنوان آسیبی اجتماعی به آن می‌پردازد. فیلم سوم این کارگردان مشهدی، شوهر ستاره (۱۴۰۳) اگرچه چندان مورد اقبال عمومی قرار نگرفت اما همچنان دغدغه کارگردان را در پرداختن به مشکلات زنان در سیستم و جامعه‌ای نشان می‌دهد که هنوز قائل به برابری حقوق زنان و مردان – حتی در مسائل ساده‌ای مثل رفتن به استادیوم – نیست.

اما گل سنگ (۱۴۰۵) که دو قسمت آن تاکنون از پلتفرم شیدا پخش شده، نخستین تجربه کارگردان در سریال سازی است. آنچه پیش از هرچیز جلب نظر می‌کند، زن/ زنان آسیب‌پذیر به عنوان مولفه‌ای است که حالا دیگر به عنصر اصلی ملودرام‌های این کارگردان ۴۵ ساله تبدیل شده: از مادر آلزایمری و خاله تازه متوفی محبوبه (مهتاب کرامتی) گرفته تا خود محبوبه و مشکلات مالی خانوادگی که با آنها دست و پنجه نرم می‌کند و شوهری (ایرج – مهدی حسینی‌نیا) که رفتارهای مشکوکی دارد؛

و خواهرش مهناز (الناز ملک) که از ترس از دست دادن خانه‌ای که با مادر و خاله مرحومش درآن زندگی می‌کند، در فکر قبول خواستگاری پسرخاله‌ای است که پس ازسال‌ها ازفرنگ آمده اما با او اختلاف سنی دارد. فیلم حتی به فریبا (مستاجر قبلی) و سحر (همکارش) به عنوان دو زن خیابانی نگاهی انسانی دارد؛ انگار اینان نیزقربانیان جامعه‌ای درگیر با مسائل اقتصادی و به تبع آن بحران‌های اخلاقی هستند که درشرایطی عادی‌تر (شاید) انتخاب‌های بهتری می‌کردند.

اینکه کارگردان اولین سریال خود را – مثل فیلم اولش – با الهام از آثار فرهادی ساخته، نوعی ادای دین به فیلمسازی است که به او الهام بخشیده. تم مرکزیِ گل سنگ – زن و شوهری که به سختی موفق به گرفتن آپارتمانی قدیمی می‌شوند که پیش ازآنها محل سکونت زنی معلوم‌الحال بوده و یک مشتری که با نیت دیدار آن زن و بی‌خبر از اینکه حالا دیگر آنجا نیست، به سراغ زن پاکدامن قهرمان داستان می‌آید تا دامان او را آلوده کند، بسیار یادآور فروشنده (اصغر فرهادی) است.

و نیز تهران گردی‌‌های زوج فیلم، خانه‌ای قدیمی با خرابی‌هایی که می‌تواند کلید ورود تماشاگر به دنیای متزلزل زوج میانسال فیلم باشد که انگار با الهام از همان نشانه‌های آشنا انتخاب شده است. همچنیـــن وسایلی که از زن مستاجر سابق در خانه مانده و می‌تواند خبر از وضعیت معیشت او بدهد؛ و همسایه‌هایی که زن می‌کوشد آنها را وارد مسائل شخصی خود نکند.

درعین حال گل سنگ گاهی طنازی‌هایی دارد که از شدت درام فیلم می‌کاهد. مهتاب کرامتی پس از سال‌ها غیبت، بازگشت موفقی در پرده کوچک دارد و توانمندی او را در ارائه یک بازی دراماتیک نشان می‌دهد. شباهت ظاهری او به خواهر و دخترش (در فیلم) نشان می‌دهد که در انتخاب بازیگران دقت شده است.

انتخاب رنگ‌های سرد (خاکستری، آبی نفتی، سبز لجنی و قهوه‌ای) با رنگ چشمان شخصیت‌ها تناسب و با فضای مرموز و دراماتیک فیلم نیز همخوانی دارد. اینکه کارگردان شخصیت‌های فرعی را پررنگ می‌کند به درام فیلم حجم و بعدی جذابیت می‌بخشد. برادر و خواهرهای ایرج که پیداست خانواده‌ای از طبقه اجتماعی نازل‌تری نسبت به خانواده محبوبه دارد؛ مادر و خاله و دایی محبوبه، خواهر و دخترخاله و پسرخاله، فرزندانش و…. یادآور فیلم‌های شلوغ مرحوم داریوش مهرجویی به عنوان بهترین روایتگر داستان‌هایی از خانواده‌های اصیل طبقه متوسط تهرانی بود.

نشانگانی در دو قسمت اول چیده شده که از برخی برداشت شده و پیداست به زودی ازبقیه نیز برداشت خواهد شد. مثل کاغذ دیواری با گل‌های سرخ به مثابه نشان زنانگی و دلبری فریبا که در پایان قسمت دوم و با اعلام تصمیم ناگهانی محبوبه، توسط او دریده می‌شود.
گل سنگ شروع جذاب و گیرایی دارد و در دو قسمت اول با چنته‌ای پر از حادثه و فکر و گره پیش رفته. دیالوگ‌ها زنده و متناسب با سن و قشر اجتماعی شخصیت‌هاست. باید امیدوار بود که پس از این با همین ریتم مناسب ادامه پیدا کند بلکه شاهد یکی ازبهترین سریال‌های ملودرام شبکه خانگی در این سال‌ها باشیم.