مترو تهران رایگان می‌ماند ؟

به گزارش  سرمایه فردا، چالش رایگان شدن دائمی بلیت مترو و اتوبوس در پایتخت، اکنون وارد دومین ماه خود شده است. موضوعی که در ابتدا از سوی نایب رئیس شورای شهر مطرح شد و رفته‌رفته به یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های مدیریتی میان شهرداری و شورای شهر تبدیل شد. در حالی که طی هفته‌های اخیر و با پافشاری شورای شهر که معتقد بود این طرح از لحاظ فنی چندان توجیهی ندارد، به نظر می‌رسید پرونده رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی برای همیشه بسته شده باشد. اظهارات اخیر معاون اول رئیس‌جمهور، باعث شد تا دوباره این پرونده باز شود و موضوع بار دیگر به یکی از سر خط‌های خبری حوزه شهری بدل شود. محمدرضا عارف با حمایت قاطع از این طرح، پرونده‌ای را که شورا «مختومه» می‌پنداشت، دوباره به جریان انداخت تا پایتخت‌نشینان در انتظار یک تصمیم حاکمیتی بزرگ بمانند.

‌وقتی نایب رئیس شورای شهر از «ضرورت حمایت» گفت

نخستین جرقه‌های این طرح با اظهارات پرویز سروری، نایب‌رئیس شورای شهر تهران زده شد. در روزهایی که تهران تحت تاثیر فضای جنگی منطقه بود، سروری بر ضرورت حمایت از سبد معیشتی مردم تاکید کرد. او در آن مقطع معتقد بود که رایگان شدن مترو و اتوبوس می‌تواند بخشی از فشارهای روانی و اقتصادی را از روی دوش شهروندان بردارد و در عین حال گره‌های ترافیکی و آلودگی هوا را تا حدود زیادی کاهش دهد. این رویکرد که در ابتدا با استقبال خوبی روبه‌رو شد کم کم با نقدهایی که به آن می‌شد وارد فاز جدیدی شد. منتقدانی که معتقد بودند این گام می‌تواند بار مالی سنگینی را بر دوش شهر و مدیریت شهری قرار دهد.

تلاش برای تثبیت طرح

در ایــن میان عـــــبدالــمطهر محمدخانــــی، سخنگوی شهرداری تهران، بارها به دفاع از این طرح پرداخت. او معتقد بود که این اقدام فراتر از یک موضوع مالی، یک «سرمایه‌گذاری اجتماعی» است. محمدخانی تاکید داشت که شهرداری به دنبال راهکارهایی است تا این خدمات را با کمترین فشار به بودجه جاری تداوم ببخشد. با این حال، او نیز در برابر پرسش‌های مکرر خبرنگاران درباره منابع پایدار، پاسخ‌های روشنی نداشت و همه چیز را به توافقات میان‌دستگاهی و حمایت‌های دولتی گره می‌زد.

‌نادری و شائبه‌های انتخاباتی؛ نقد تند به رایگان‌سازی

با ادامه این روند برخی چهره‌ها همچون هاشمی تشکری، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌و‌نقل شورای شهر، نگاه منتقدانه‌تری به این موضوع پیدا کردند. تشکری با اشاره به اینکه رایگان شدن خدمات بدون پشتوانه مالی می‌تواند به خدمات‌رسانی آسیب بزند، این سوال را مطرح کرد که آیا این طرح‌ها با نگاه به تقویم سیاسی و انتخابات پیش‌رو طراحی شده‌اند یا دغدغه‌ای واقعی پشت آن‌هاست؟ او معتقد بود که شهر نباید قربانی تصمیمات پوپولیستی شود و هرگونه تخفیف یا رایگان‌سازی باید دقیقاً در بودجه سالانه دیده شود؛ موضوعی که در بودجه 1405 جایش به شدت خالی بود.

‌چمران و خط و نشان بودجه‌ای

اما شاید جدی‌ترین مقاومت و مخالف در برابر این طرح از سوی مهدی چمران صورت گرفته باشد. رئیس شورای شهر تهران با نگاهی واقع‌بینانه به آمارهای مالی اعلام کرد که اجرای این طرح بدون پیش‌بینی منابع جایگزین، توسعه ناوگان را فلج می‌کند. چمران با اشاره به درآمد ۳.۶ همتی (۳ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان) پیش‌بینی شده از محل بلیت، گفت: «این رقم معادل خرید ۲۰۰ دستگاه اتوبوس جدید است. اگر این درآمد را حذف کنیم، یعنی پذیرفته‌ایم که پایتخت ۲۰۰ اتوبوس کمتر داشته باشد.»

او با صراحت از «بودجه جنگی» شهرداری سخن گفت و تاکید کرد که در شرایط فعلی، درآمدها کاهش یافته و ساخت‌وسازها قفل شده است. پیشنهاد جایگزین چمران، حذف رایگان‌سازی عمومی و تمرکز بر اقشار خاص بود؛ او معتقد است تنها دهک‌های پایین، دانشجویان، سربازان و زوج‌های جوان باید از خدمات رایگان بهره‌مند شوند، نه تمام شهروندان.

ورود غیرمنتظره عارف؛ ورق به نفع زاکانی برگشت؟

در حالی که شورا آماده می‌شد تا تیر خلاص را به طرح بلیت رایگان بزند، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور در نشستی با علیرضا زاکانی با طرفداری از این طرح باعث شد تا دوباره پرونده این طرح باز شود. عارف نه تنها از این طرح حمایت کرد، بلکه آن را «شهامت شهردار» نامید و از زاکانی بابت این تصمیم تقدیر کرد. عارف با نگاهی کلان، به صرفه‌جویی در مصرف ۱۳۱ میلیون لیتر بنزین روزانه در تهران اشاره کرد و گفت: «اگر این اقدام منجر به کاهش ترافیک و آلودگی شود، ارزش هر هزینه‌ای را دارد.»

معاون اول رئیس‌جمهور با بازخوانی تجربه دولت هشتم، وعده داد که دولت آمادگی دارد ۵۰ درصد هزینه‌های بلیت را تامین کند تا این مسیر مشترک میان دولت و شهرداری ادامه پیدا کند. او از زاکانی خواست تا گزارش دقیق ارزیابی‌ها را به دولت ارائه دهد تا بودجه‌های حمایتی تخصیص یابد.

از «درآمد ۳.۶ همتی» تا «کارانه ۱۰ برابری»

اکنون پارادوکس عجیبی در مدیریت شهری شکل گرفته است. از یک سو شورای شهر به رهبری چمران بر حفظ تک‌تک ریال‌های بلیت برای خرید اتوبوس اصرار دارد و از سوی دیگر دولت و شهرداری به دنبال یک جراحی بزرگ در نظام پرداخت‌های شهری هستند. چمران هشدار می‌دهد که مصرف روزانه بنزین در تهران فاجعه‌بار است و رایگان شدن مترو شاید لزوماً مردم را از خودروی شخصی جدا نکند، مگر اینکه ناوگان کیفیت لازم را داشته باشد. در مقابل، عارف معتقد است که نفع ملی این طرح در کاهش آلودگی و سوخت، چندین برابر ضرر مالی شهرداری است.

چشم‌انداز مبهم یک پرونده باز

پرونده رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی در تهران، اکنون به یک «استخوان لای زخم» تبدیل شده است. از یک طرف شورای شهر با شروط سفت و سخت بودجه‌ای و نگرانی از توقف نوسازی ناوگان، ترمز این طرح را کشیده است و از طرف دیگر، حمایت تمام‌قد معاون اول رئیس‌جمهور و نگاه استراتژیک دولت به کاهش مصرف سوخت، موتور این طرح را دوباره روشن کرده است. واقعیت این است که تا زمانی که «گزارش ارزیابی» درخواستی عارف تدوین نشود و سهم دقیق دولت از آن ۳.۶ همتِ گمشده مشخص نشود، این بلاتکلیفی ادامه خواهد داشت.

شهروندان تهرانی اکنون میان دو دیدگاه معلق مانده‌اند: دیدگاه شورای شهر که معتقد است «بلیت ارزان یعنی اتوبوس و مترو کمتر» و دیدگاه دولت که می‌گوید «بلیت رایگان یعنی هوای پاک‌تر و بنزین بیشتر برای صادرات». باید منتظر ماند و دید که آیا شهامت زاکانی با دلارهای دولتی پشتیبانی خواهد شد یا شروط چمران، متروی تهران را به ریل پرداخت‌های نقدی بازخواهد گرداند؟ آنچه قطعی است، پرونده حمل‌ونقل رایگان، برخلاف تصور بسیاری، هنوز باز است و شاید مهم‌ترین تصمیم شهری سال ۱۴۰۵ در همین روزها رقم بخورد